Bazı soruların cevabını bildiğimizi sanırız. Biri o soruyu yüksek sesle, tam karşımızda sorana kadar. Zaman için söylenmiş eski bir söz vardır: Kimse sormazsa biliyorum, sorulunca bilmiyorum. Şiir benim için tam böyle bir şey.
Geçenlerde İbrahim Kalın'ın İsmet Özel üzerine söylediği birkaç cümleye denk geldim. Kürsüden konuşan biri gibi değil, kendi kendine düşünen biri gibi konuşuyordu. Kelimeleri tek tek tartıyor, beğenmediğini geri koyuyordu:
"'İyi şair' gibi klişe bir cümle kurmak istemiyorum ama şiirin insana neler yapabileceğini gösteren bir şair olarak… Sadece şiiri yazan değil, şiirin bir insana neler yapabileceğini gösteren bir şair olarak ben çok istifade ettim. Şiir bir insana neler yapabilir? Şiir insana çok şey yapar."
Videoyu durdurdum. Son cümlede kaldım.
Ne kadar sade bir cümle. Neredeyse çocukça. Bir dergiye yollasan editör kenarına kırmızı kalemle "biraz aç, somutlaştır" yazar. Ama ben o cümlenin önünde uzun süre oturdum. Çünkü doğruydu ve bazı doğrular ancak bu kadar çıplak söylenebiliyor. Süsledikçe yalana yaklaşıyorlar. Bir de şunu fark ettim: "yapar" diyor. "Anlatır" demiyor, "teselli eder" demiyor, "güzelleştirir" hiç demiyor. Yapar. Orada bir temas var. Sert, kaçamayacağınız, geri dönüşü olmayan bir dokunuş.
Bazen düşünüyorum, şiir sadece dize mi? Bir sokağı yürünür kılan ıhlamur ağacına ne diyeceğiz? Tenhada, hiç beklemediğiniz bir anda kalbinizi aydınlatan bir dostluğa? Onlar da insana bir şey yapıyor. Ama dizeye dökülmüş şiirin başka bir huyu var. Sizi bulduğu yerde bırakmıyor.
O akşam "Münacaat"ı yeniden açtım. Garip, bu şiir hep böyle karşıma çıkar. Bir yerde durduğumda, kendi kabuğuma çekildiğimde. Okunmuyor sanki. Bir an gürültü kesiliyor ve insanın üstüne bir ağırlık çöküyor.
Bu yaşa erdirdin beni, gençtim almadın canımı.
Şiir böyle başlıyor ve insan orada kalakalıyor. İlk okuyuşta bir yakınma gibi geliyor kulağa, yaşlanmanın acısı gibi. Ama değil. Daha karanlık, daha dürüst bir şey söylüyor. Gençken ölmek de mümkündü ve olmadı. Ölmedin, ama o gençlik ölümü bir yerde saklı kaldı sende. Ertelenmiş bir felaketin tortusu gibi. Yanında taşıdın, adını koymadan.
Bunu okuyunca biraz ürperdim, açık konuşayım. Çünkü herkesin içinde böyle bir saklı ölüm var bence. Olamadığımız biri, yaşamadan geçtiğimiz bir yaş, zamanında söylenmemiş bir söz. İnsanın kendi kendine bile sormaya korktuğu şeyler. Çoğumuz bunların üstüne hayat kurarız. Şiir o hayatı bir anda kaldırıp altındakini gösteriyor.
Bazen etrafıma bakıyorum ve şunu düşünüyorum: Çoktan ölmüş ama haberi olmamış, yaşıyormuş gibi davranan bir kalabalığın içindeyiz. Sabah kalkıyor, işe gidiyor, gülüyor, konuşuyoruz. Ama içimizde bir şey çoktan susmuş. Yazar dostum Nihat Dağlı bir yazısında şöyle soruyordu: "Ölünce uyanmak değil, belki yaşarken ölmek gerekiyor. Olmaz mı?" Bu soru o günden beri peşimi bırakmıyor. "Münacaat" da bence tam olarak bunu soruyor. Ölmediğine şükretmiyor. Ölmeden, gerektiği gibi ölemediğine yanıyor.
Aklıma bir masal geliyor. Bir kral ölüyor. Bir çiftçinin bedeninde ne oluyorsa onun bedeninde de o oluyor. Ömrü boyunca onu yukarı taşıyan her şey o son anda onu düşürüyor. Hem de o kadar yüksekten. İnsan bunu ancak son deminde mi anlar? Ölürken uyanmak… Bundan büyük bir kayıp var mı, bilmiyorum. "Münacaat"taki ses o son demi beklemiyor. Bu yaşa erdirildiğini, yani hâlâ vakit olduğunu fark ediyor. Belki bütün yakarış da bunun için: ölürken değil, yaşarken uyanabilmek.
Birkaç satır sonra şiir şöyle diyor: bilmedim kimdi el atan omzuma, kimdi çekip giden / benimse bir bakışta kilitli kalan gözlerim.
Kimdi el atan omzuma… Hepimizin omzuna bir gün biri dokunur. Bazen bir insan, bazen bir kitap, bazen adını koyamadığımız bir şey. Uyandırır, etrafa baktırır, başka türlü olana açık bırakır. Bir şey gelip size çarpar, ya da siz gidip ona çarparsınız. Ondan sonra doğduğunuz yere artık tam sığamazsınız. Şiirdeki genç adam o eli kimin attığını bilmiyor. Ben de bilmiyorum açıkçası. Ama o dokunuştan sonra üstüne bir garipliğin çöktüğünü, içine sızdığını biliyor. Ve gözleri bir bakışta kilitli kalıyor.
Bu dizede ben hep mesleğimi görürüm. Hekimim, günüm insanların gözlerine bakarak geçiyor. Bir bakışta kilitli kalan gözü iyi bilirim. Önünden geçen her şeye bakar ama hiçbirini görmez. Katarakt ameliyatının ertesi günü o bandajı açtığımız an tuhaftır. Hasta önce bocalar. Gözünü kırpıştırır, başını hafifçe çevirir. Sonra çoğu zaman aynı kelimeyle başlar: "Renkler…"Cümlenin devamı genellikle gelmez. Gelmesine de gerek yok. Işık yıllardır oradaydı. Pencere de, duvar da, karşısındaki insanın yüzü de. Değişen dünya değildi, dünyayı karşılayan şeydi. Aradaki bulanık perde kalkınca insan zaten orada olanı ilk kez görüyor. Bunu defalarca izledim, hâlâ alışamadım.
Şiirin insana ne yaptığını düşündüğümde aklıma hep o yarım cümle geliyor. İyi bir şiir size yepyeni bir dünya vaat etmez. İçinden geçip gittiğiniz ama körleştiğiniz dünyayı geri verir. En çok da kendi kırgın yüzünüzü getirip önünüze bırakır. Yalnız bunun bir bedeli var ve pek kimse söz etmiyor. Gördükten sonra görmemiş gibi yapamıyorsunuz. Perde bir kere kalktı mı, hiçbir şey olmamış gibi hayatınıza devam edemiyorsunuz.
Hekimlikte eski bir söz vardır: Şifayı ancak yaralı hekim verebilir. Yarasından geçmemiş olan, başkasının yarasını gerçekten göremez. Bunu ilk duyduğumda mesleğim için söylendiğini sanmıştım. Şimdi şairler için söylendiğini düşünüyorum. Hastanede de hayatta da sık sık şunu düşünüyorum: Felaket yaklaşınca ilk çöken, her şeyi yerli yerinde sanan oluyor. Düzene, mantığa, iki kere ikinin dört ettiğine sıkı sıkı tutunan. Hayatın karanlık tarafına hiç bakmamış olan. Eksik olan, uyumsuz olan, yarasıyla görmeyi öğrenmiş olan ise bir şekilde ayakta kalıyor. Yara insanı düşürüyor, evet. Ama yanıltmıyor. Bir şarkıda dendiği gibi, acıdan geçmeyen şarkılar biraz eksiktir. Şiirler de öyle. İsmet Özel bana göre tam da bu bedelin, bu yaranın şairi.
Şiirdeki genç adam bir yerde duruyor. Ne ki durdum, o leylak büklümlerinin sarmaladığı günlerde. Gölgesini berrak bir sayfada gezdirme hevesiyle duruyor. Ve ne kadar durduğunu şu satırla söylüyor: durdum ölümle paslanmış sesime varıncaya kadar. Paslanmak. Kırılmak değil, yıkılmak değil. Paslanmak. Yavaş yavaş, kimse fark etmeden, insanın kendisi bile fark etmeden. Bir sabah konuşmak için ağzını açıyorsun ve sesin artık eskisi gibi çıkmıyor.
Sonra o iç çekiş: Vay ki gençtim.
Bu "vay"ın içinde hem kaçırılmış bir hayatın pişmanlığı var hem de dişini sıkmış bir kabulleniş. Ama teslimiyet değil. Çünkü şiir hemen ardından aşkı soruyor. Aşkın bir vakti varsa onu beklemek mi gerekirdi, yoksa aşkı bir vakte mi uydurmak? Ve sonra o cümle geliyor, ben her okuyuşta orada biraz duruyorum: halbuki aşkın / hayatın başka ne mazereti olabilirdi? Hayatın mazereti. Yaşamaya devam ediyorsak bunun bir gerekçesi olmalı, diyor. Ve o gerekçe aşktan başka bir şey değil. Genç adam bunu biliyordu, ama dilinin ucuna gelenleri söylemedi. Durdu. Vay ki gençtim, yitirmek bir tür kazanmaktı belki. Bu "belki"yi seviyorum. Şair emin değil. Teselli de etmiyor kendini. Sadece bir ihtimal bırakıyor kenara.
Bu "belki" bana bir şey hatırlatıyor. Umut çoğu zaman hayal kırıklığıyla biter, bunu hepimiz biliriz. Ama umutsuzluk da öldürücü bir hastalık. İkisinin arasında dar bir yol var. Buna iyimser olmayan bir umut denebilir belki. Ama bizim eskilerin bunun için çok daha derin bir sözü var: havf ü reca. Korku ile ümit arasında durmak. Şair o "belki"yle tam o yolda yürüyor. Kendini kandırmıyor, ama kapıyı da kapatmıyor.
Eskiler havf ile recayı bir kuşun iki kanadına benzetirdi. Biri ağır basarsa kuş uçamaz. Yalnız korkan çöker, yalnız umanın ayağı yerden kesilir. "Münacaat" bence baştan sona bu iki kanatla uçuyor. Bir yanda Sana sığındım rabbim diyor, sığınmak bir umuttur. Öbür yanda bu sürgün yerinin ne kadar korkulu yankı bulagelmiş gizlerimizde olduğunu biliyor. En sondaki yakarış bile ikisinin arasında: Şimdi tekrar ne yapsam dedirtme bana yarabbi. Aynı pişmanlığa bir daha düşmekten korkuyor, ama hâlâ birine seslenecek kadar umuyor. Münacaat zaten böyle bir şey. Korkmasan yalvarmazsın. Ummasan kime yalvaracaksın?
Hata yapmak fırsatını Adem'e veren sendin.
Ve hemen arkasından şiirin belki en acımasız itirafı: gençken hata payı yok diyordum hayatımda / şimdi bakınca o hata payının yokluğunun kendisi / bir hata gibi duruyor önümde.
Bunu okuyunca kendi gençliğimi düşündüm. Ben de hep kusursuz bir hiza aradım. Her şey doğru olsun, yerli yerinde dursun. İnsan hatasız bir gençlik isteyerek büyüyor. Sonra büyüyünce o hatasızlığın içinde bir yerlerin hep eksik kaldığını görüyor. Hata yapmaya cesaret edemediği için yaşamadığı şeyleri. Büyürken hepimiz bir şeyden vazgeçiyoruz zaten. Tırmandığımız merdiven, asıldığımız ip, rakamlarla şişirdiğimiz hesap uğruna. Çoğu zaman vazgeçtiğimiz şey kendimiz oluyor. Kendimize silinebilecek bir kalem gibi davranıyoruz. İş, başarı, düzen ise vazgeçilmezimiz oluyor. Şiir bunu yüzümüze vuruyor ama vurmakla kalmıyor. Hemen ardından bir çeşme koyuyor önümüze. Çeşme var, kurnası murdar. Sonra o inanılmaz satır geliyor: yazgım, kendi avucumda seyretmek kırgın aksimi.
Çocuklara bakınca bunu daha iyi anlıyorum. Çocuk oynadığını bilir. Oyunun içinde kaybolur ama oyun olduğunu unutmaz. Biz büyükler hayatımızın bir oyun olduğunu unutuyoruz, oynadığımız rolleri gerçek sanıyoruz. Oturduğumuz ev, yerleştiğimiz makam, duvara astığımız tablo üzerinden kendimize bir yüz ediniyoruz. Sonra bir gün, belki somut bile olmayan bir tehlikenin söylentisiyle o yüz düşüyor. Altından ne çıktığına en çok biz şaşırıyoruz. İki kere iki dört eder diye diye yaşıyoruz. Oysa bazen on da edebilir. Bir damla su merdivenleri yukarı da çıkabilir. Şiir bunu hatırlatan nadir şeylerden biri.
Kendi avucumda seyretmek kırgın aksimi. Aynada değil, avuçta. Bunun üzerine çok düşündüm. Ayna yalan söyleyebilir. Ona hazırlanarak bakarız, ışığı ayarlarız, yüzümüzü toplarız. Avucunuza dolan suya öyle bakamazsınız. Su titrer, akar, parmaklarınızın arasından kaçar. Ne görüyorsanız o anda, hazırlıksız görürsünüz. Kırgınlık orada, avucunuzun çizgileri arasında, olduğu gibi duruyor. Düzeltemiyorsunuz.
Bazı kitaplara yuvarlanırsınız. Ahmet Turan Alkan bunu ne güzel anlatır: sıcak bir yaz günü kum tepesinin yamacından aşağı yuvarlanıp sonunda buz gibi suya düşmek, ferahlamak. Ben de çok kitaba böyle yuvarlandım. Ama Özel'de su var, ferahlık yok. Çeşme var, kurnası murdar. Suya eğiliyorsunuz ve serinlemek yerine kendi kırgın yüzünüzle karşılaşıyorsunuz.
İsmet Özel’i okumak benim için hiçbir zaman rahat bir iş olmadı. Bazı şairler insanı sarar, omzuna dokunur, "biliyorum, zor" der. Özel bunu yapmaz. Size rahat bir koltuk sunmaz. Hatta sunanlara biraz kızar gibidir. Şiiri teselli etmek için değil, uyandırmak için yazılmıştır. Uyanmak da sabahın köründe çalan saat gibi ilk anda hiç hoş değildir. Bazı metinler dizlerinizin dermanı kesildiğinde sırtınızı sıvazlar. Kalabalıklara karışmanın yorgunluğunu sizinle birlikte taşıyan bir yoldaş gibi. Onları da severim, haksızlık etmeyeyim. Ama Özel sırt sıvazlamaz. Omzunuza dokunur, o kadar. Gerisini size bırakır.
Yine de dönüp dönüp okuyorum. Neden?
Belki şundan: Beni kendime gönderiyor. Peşine takılmamı istemiyor. Bir şiirinin önünde durduğumda kendimi onun hayranı olarak bulmuyorum. Kendi hayatının hesabını veremeyen biri olarak buluyorum. Bu insanı ezecek gibi geliyor ama ezmiyor, tersine ayağa kaldırıyor. Biri sizi ciddiye alıyor çünkü. Sizden bir şey bekliyor.
Bugün bizden pek bir şey beklenmiyor aslında. Tüketmemiz, beğenmemiz, kaydırıp geçmemiz yetiyor. Gürültüye müzik, kurt ulumasına şiir denen bir zamandayız. Böyle bir zamanda bir şiir çıkıp size "sen kimsin, bu hayatı nasıl yaşadın" diye soruyor. Bir yanınız kaçmak istiyor. Bir yanınız da meğer yıllardır bu soruyu bekliyormuş. Bizi derin, çok derin uykulara batırmışlar bence. Çok şey yaşıyoruz aslında. Belki hiçbir kuşak bu kadar çok şey yaşamadı. Ama hiçbiri bizde kalmıyor. Bugün başımıza gelen, yarın başka bir şeyin altında kalıp unutuluyor. Dokunmadan, dokunulmadan geçip gidiyoruz. Olay çok, tecrübe yok. Bir şeyin tecrübeye dönüşmesi için sessizlik lazım, süreklilik lazım. İnsanın bir şeyin başında durup onu içinde demlendirmesi lazım. Şiir bize bunu geri veriyor. Bir dizenin önünde durmak zorunda kalıyorsunuz. Durunca da o dize sizde kalıyor. Yıllar sonra bir vapurda, bir hastane koridorunda birden yüzeye çıkıveriyor.
Biri çok önce sormuştu: Yoksul zamanlarda şair neye yarar? Bu soruyu bugün de soruyorum. Kutsalın izlerinin silindiği, gecenin çöktüğü bir zamanda şair bence o izi hâlâ duyabilen kişi. Karanlıkta bir nöbetçi gibi. Dünyayı değiştiremeyebilir. Ama insanın büsbütün işgal edilmesine engel olur. İçimizdeki çölleşmeyi ilk o fark eder. "Münacaat" da zaten bir yakarış. Gecenin ortasında bir sesin hâlâ birine seslenmesi.
Sana sığındım rabbim, pıtraklı diyarlardan geçtim / bir kez öpüşebilseydik dünyayı solduracaktık.
İnsan önce öpüşemediğine yanıyor sanıyor. Hayır. Öpüşememenin içinde taşıdığı şeye yanıyor. Bir yerde o öpüşmenin mümkün olduğu bir hayat vardı ve o hayat yaşanmadı. Yaşanmayan hayat da gidip bir köşeye çekilmiyor. Kalıyor. Gelip insanı bugününde tutuklu kılıyor. Özel'in deyişiyle: bunca yıl bu gücenik macera beni tutuklu kılan. Bu sürgün yeri, bu pıtraklı diyar. Şiirdeki insan ne tam burada ne tam orada. Gurbette sıla duygusu gibi bir şey. Ayakları yerde, gözü gökte. Etinde toprağı duyuyor, içinde ise ne olduğu belirsiz, yabancı bir şey dolaşıyor. Burada buralı ama gurbetteymiş gibi yaşıyor. Bir gün sılaya varacakmış gibi. Ben buna kıyıda durmak diyorum. Ne kara ne deniz. İkisinin birbirine baktığı, iki yandan da rüzgâr yiyen o ince yer. Orada oturdun mu kara da deniz de gelip yüzüne çarpıyor. Rahat bir yer değil. Ama görmek için başka bir yer de bilmiyorum. Bir taraftan her taraf görülmüyor çünkü. Kıyıda oturunca ikisini birden görüyorsun.
İnsanlar iki türlü yaşıyor bence. Bir kısmı bir yere, bir kimliğe yerleşip oranın gösterdiği kadarıyla yetiniyor. Bir kısmı yerleşemiyor, gidiyor, arıyor. Kalanlar bazen gidenleri kıskanıyor, sonra köklendikleri yeri kutsamaya başlıyor. Oysa kök saldım sandıkları yer çoğu zaman gömüldükleri yer. Şiirdeki ses ikisinden de değil. Ne yerleşebiliyor ne tam gidebiliyor. Sürgün yerinde ama sılayı unutmamış. Nihat Dağlı'nın bir cümlesi var, ilk okuduğumda içim cız etti: "Sınırda bir yerde nöbete yazılmışım." Ben nöbetin ne demek olduğunu bilirim. Gecenin üçünde hastane koridorunda, herkes uyurken uyanık kalmak. Bir şey olursa orada olabilmek için. Şair de böyle bir nöbetçi bence. Kıyıda, iki tarafın ortasında, herkes uyurken uyanık.
Sonra şiir bir şey anlıyor. Demek gökten ağsa bile tohum yürekten düşecekmiş. Ve ben şiirin kalbinin burada attığını düşünüyorum: çiğ tanesi sanmak ne cüret / gözyaşıymış insanın insana raptolduğu cevher. Bütün o yalnızlığın ortasında bir bağ. Ama ne kadar pahalı bir bağ. İnsanı insana bağlayan şey gülümseme değil, ortak bir fikir değil, gözyaşı. Bunu okuyunca hayatımdaki birkaç insanı düşündüm. Gerçekten bağlandığım herkesle bir yerde birlikte ağlamışız. Ya da en azından birimiz ağlamış, öbürü görmüş.
Bu satırı her okuduğumda içimden bir soru geçiyor: Bir yerlerde benim gibisi var mı? Bir ağacın gölgesi gibi, yargılamadan ağırlayan dostlar bulabilir miyim? Belki şiir de bu soruyla yazılıyor. "Bir ihtimal vardır" deyip yazıyor insan. O gölge bir yerdeyse yazdıkları onu bulacak.
Kalın'ın ayrımına dönmek istiyorum, çünkü bence bütün mesele orada: Sadece şiiri yazan değil, şiirinin bir insana neler yapabileceğini gösteren bir şair. Şiir yazan çok. Gerçekten çok. Güzel dizeler kuranlar, kulağa hoş gelenler, ödül alanlar. Bunları küçümsemiyorum, bazen ben de o dizelerde dinleniyorum. Ama daha az rastlanan bir şey var: şiirinin kendisini yaşamasına izin veren insan.
Bazen düşünüyorum: Bu şairler, bu şiirler olmasaydı ne olurdu? Herhalde sokakta, pazarda karşılaştığımız düz, vasat insanla yetinir, kendimizi de insan görmüş sayardık. Bir de dizelerde şakıyıp hayatta hiç görünmeyenler var. Dilde var, hayatta yok. Özel öyle olmadı. Özel'in yolu düz bir yol olmadı. Savruldu, döndü, bir yerden bir yere geçti. Ama ben o yolda bir tutarlılık görüyorum. Fikirlerin tutarlılığı değil bu, çünkü fikirleri değişti, hem de keskin biçimde. Dürüstlüğün tutarlılığı. Bir yerden ayrıldığında arkasında kapıyı aralık bırakmadı. İnandığını söyledi ve bedelini ödedi. Yalnız kaldı, yanlış anlaşıldı. Bazen de en yanlış sebeplerle sevildi ki bu belki daha zordur. Niteliksiz olanla amansız bir kavgası, niteliğin her türüne de hesapsız bir yakınlığı vardı.
Bizim türkülerde güzel bir söz var: sürüler içinde sürmeli koyun. Kalabalığın içinde gözünden tanınan, başı kendisiyle dertte olan, öndekinin sağrısına başını gömüp yürümeyen. Özel bana hep böyle göründü. Sürmelileri gözlerinden tanırsınız, şifayı bekleyişlerinden bilirsiniz. Ben Özel'i dizelerinden tanıdım. Doğduğu yere sığmayan, oradan taşan, çok kırılan, başı kendisiyle dertte olan biri. Bugün böylelerine bir çırpıda, hiç düşünmeden "marjinal" deyip geçiyoruz. Türkünün tarifi bundan çok daha merhametli. Sürmeli koyun sürüden kopmuş biri değil. Sürünün içinde, gözünden tanınan biri. Sürüden ayrılanı kurt kapar derler. Doğrudur belki. Ama kurt kapmasın diye sürünün göbeğine sokulan da sonunda sürüye yem olmuyor mu? Bir de şunu fark ettim. Sözünden dönmeyen birini görmek insanlara kendi döndükleri yerleri hatırlatıyor. Teslim olmayanın karşısında kendi teslimiyetleriyle karşılaşıyorlar. Bu yüzden çoğu zaman o insanı değil, aynayı kırıyorlar. Özel'e yöneltilen öfkenin önemli bir kısmını ben biraz da böyle okuyorum. Şiir onun hayatını kolaylaştırmadı, zorlaştırdı. Ama karşılığında hayat onun oldu. Ödünç değil, kiralık değil. Bundan büyük bir armağan var mı, bilmiyorum. Ya da var. Emin değilim. Bu konuda çok emin olmamam gerektiğini de biliyorum.
Şiir bir yakarışla bitiyor ve bence bütün şiir o son satırlara doğru akıyor:
Şimdi tekrar ne yapsam dedirtme bana yarabbi / taşınacak suyu göster, kırılacak odunu.
Ne kadar alçakgönüllü bir istek. Büyük bir anlam istemiyor, bir kader, bir zafer istemiyor. Su ve odun istiyor. Elinin değeceği, sırtında taşıyacağı bir iş. Bir saka gibi, bir hizmetkâr gibi. Büyük olmak değil, işe yaramak. Bir pencerenin önünde, kendi gölgesine razı.
Hemen ardından da insanın içine en çok oturan satır geliyor: kaldı bu silinmez yaşamak suçu üzerimde.
Yaşamak suçu. Bunu ilk okuduğumda bir an durdum, kitabı kapattım. Çünkü bu kelimeyi kimse yüksek sesle söylemez ama çoğumuz bir yerinde taşırız. Hayatta kalmanın, yaşamaya devam etmenin, başkaları gidip biz kaldığımız için duyulan o tarifsiz ağırlık. Şiir bunu silmeye çalışmıyor. Silinmez diyor. Olduğu yerde bırakıyor. Belki şiirin yapabileceği en dürüst şey de bu. Acıyı ortadan kaldırmıyor, ona bir ad veriyor. Adı konmuş bir acıyla yaşamak biraz daha mümkün oluyor. Hekim olarak bunu da biliyorum. Hasta çoğu zaman tedaviden önce teşhisle rahatlıyor. "Demek bunun bir adı varmış" diyor. Şiir de böyle. Karanlıkta elinizi tutmuyor belki, ama o karanlığın adını kulağınıza söylüyor.
Ve son soru: bileyim hangi suyun sakasıyım ya rabbelalemin / tütmesi gereken ocak nerde?
Şiir burada cevap vermiyor. Ne bir görev veriyor ne aydınlık bir son. Ocağın tütmesi gerektiğini biliyorsun ama ocak nerde, bilmiyorsun. Su taşıyacaksın ama hangi suyun sakası olduğunu bilmiyorsun. Şiir seni o bilmeme halinde, o tekinsiz boşlukla baş başa bırakıyor.
Ama işte, tuhaf olan şu: O halde bir şey yapıyorsun. Belki hiçbir şey yapmıyorsun aslında. Ama artık eskisi gibi değilsin. Bir şiirin sizi değiştirdiğini kabul ettiğiniz an o değişimin insanı olmak zorundasınız. Şiiri konuşuyoruz, hakikati konuşuyoruz, insanı kuran bin bir şeyi konuşuyoruz. Peki ne zaman konuştuklarımızın insanı olacağız? Okuduklarımızı sadece ağzımızda taşıyorsak kitapları kapatmak daha dürüst olurdu. Oynamak değil, yaşamak insan eder. Sokaktaki rüzgâra rağmen açan bir çiçek gibi.
İsmet Özel'i okuyup bitirdiğinizde kitabı kapatırsınız ve bir süre hiçbir şeye dokunamazsınız. Çünkü siz onu okumamışsınızdır. O gelip sizin en saklı, en paslı yerlerinizi eşelemiş, sizi okumuştur. O eşelemenin ortasında, dipte kalmış kendi sesinizi duyarsınız. Ölümle paslanmış bir ses olabilir. Ama yine de sizindir. İnsanı kendi sesine bu kadar yaklaştıran şeylerin sayısı şu fani dünyada gerçekten çok az.İyi bir şiir, yazıldığı günden yıllar sonra sizin hayatınız hakkında bir kehanette bulunur. Onu yazan sizi tanımaz, siz belki o zaman doğmamışsınızdır bile. Ama bir gün, hiç beklemediğiniz bir anda o dize gelip günlerinizin içine dalar. Okurken hayatın izini görürsünüz, yaşarken şairin sesini duyarsınız. "Münacaat" bana böyle oldu.
Yazıyı bitirmeden videoyu bir kez daha açtım. Kalın yine aynı cümleyi söyledi: "Şiir insana çok şey yapar."
Bu sefer cümlenin sadeliği beni hiç rahatsız etmedi. Tersine, ancak bu kadar sade söylenebileceğini düşündüm. Bir şeyi gerçekten yaşamış biri onu süslemeye uğraşmaz. Bandajı açılan hastam gibi. "Renkler…" der ve susar. Devamını getirmez, getiremez de.
Şiir insana çok şey yapar.
Bazen onu kendine geri verir. Bazen elinde ne varsa alır, ortada çıplak bırakır. Bazen yaralar, ama o yarayla birlikte şifayı da alabilecek hale getirir. Bazen de, belki en zoru bu, artık kaçamayacağı bir hakikati gösterir ve çekip gider. Ocak nerde, su hangisi…
Gerisi bize kalıyor.
