Aynü'l-Kudât Hemedânî — Levâih, 66. Fasıl

Aynü'l-Kudât Hemedânî, Ahmed Gazzâlî'nin Sevânihü'l-Uşşâk adlı eserinden şu düşünceyi aktarır:

معشوق با عاشق گفت بیا تو من باش
گفت اگر من تو گردم آنگاه معشوق در باید و در عاشق نیفزاید
و چون تو من گردی در معشوق افزاید
همه معشوق بود و عاشق نه
همه ناز بود و نیاز نه
همه یافت بود و دربایست نه
همه توانگری بود و قلت نه
همه عزت بود و ذلت نه

Maşuk âşığa dedi ki: “Gel, sen ben ol.”

Âşık dedi ki:

“Eğer ben sen olursam, o zaman maşuk gerekir; fakat âşığa bir şey eklenmez. Sen ben olursan ise maşuka bir şey eklenmiş olur.”

Böylece her şey maşuk olur, âşık kalmaz;
her şey nâz olur, niyaz kalmaz;
her şey buluş olur, ihtiyaç kalmaz;
her şey zenginlik olur, yoksulluk kalmaz;
her şey izzet olur, zillet kalmaz.

Ardından gelen şiir

Hemedânî, bu düşüncenin ardından “Bu anlamda derviş şöyle der” diyerek dört mısralık bir şiir aktarır:

معشوق اگر بلطف در کار شود
با عاشق خسته تا در بار شود
معشوق شود عاشق و بی زحمت خود
در عالم او قابل دیدار شود

Maşuk lütfuyla işe koyulursa,
yorgun düşmüş âşıkla bir bağ kuracak hâle gelirse,
maşuk âşık olur ve hiçbir zahmete gerek kalmadan,
onun âleminde görünür hâle gelir.

Not: Son dört mısranın söz dizimi ve bazı kelimeleri farklı okunmaya müsait olduğundan, bu bölümde anlamı kesinleştirmek yerine ihtiyatlı bir çeviri tercih edilmiştir.

Kaynak ve aidiyet

Burada özellikle korunması gereken ayrım şudur:

“Gel, sen ben ol” ile başlayan bölüm Ahmed Gazzâlî'nin Sevânihinden Aynü'l-Kudât Hemedânî tarafından aktarılmıştır.

Ardından gelen dört mısra ise Hemedânî'nin ifadesiyle “bu anlamda dervişin söylediği” bir şiirdir. Dolayısıyla onu doğrudan Ahmed Gazzâlî'ye ait bir şiir olarak göstermek doğru olmaz.

Bu pasajın merkezindeki düşünce ise son derece çarpıcıdır:

“Sen ben ol.”

Çünkü âşık sevgiliye dönüşürse artık sevgiliyi seven ayrı bir âşık kalmaz. Böylece aşkın son noktasında:

âşık → maşuk

ve sonunda:

maşuk var, âşık yok.

Gazzâlî'nin “Her şey maşuk olur, âşık kalmaz” sözü tam da bu düşüncenin sonucudur.