“Ben senin kahrını çekemem gönül.”

Türküde asıl çatışma, insan ile dış dünya arasında değildir. İnsan dışarıdan bakıldığında çok şey elde etmiş görünür: Uzaklara gitmiş, “Hint elinden” kumaş getirmiş, bedestan açmış, malını satmış ve sonunda oturmuştur. Fakat bütün bu hareketin sonunda beklenen huzur gelmez. Çünkü insanın dış dünyayla kurduğu ilişki sona ererken, gönlün istekleri sona ermez.

Tam tersine, insan bir isteğini gerçekleştirdikçe gönül başka bir isteğin peşine düşer. Bu yüzden türkünün en önemli cümlesi belki de “Ben senin kahrını çekemem gönül”dür. Buradaki “kahır”, yalnızca bir sevgilinin verdiği sıkıntı değildir. İnsanın kendi gönlünün bitmek bilmeyen taleplerinden duyduğu yorgunluğu da ifade eder.

İnsan bazen istediği şeylerden değil, istemekten yorulur

Gönülün yorgunluğu, hiçbir isteğinin gerçekleşmemesinden doğmaz. Tersine, bazen çok fazla isteğin gerçekleşmesinden doğar.

Bir insan bir şeyi ister. Ona ulaşır. Bir süre sonra o şey sıradanlaşır. Gönül bu kez başka bir şey ister. Ona ulaşır; yine yetmez. Daha sonra başka bir arzu belirir. Böylece insanın hayatı yalnızca “elde etmek” üzerine kurulmaya başlar.

Türkü bu döngüyü son derece sade bir biçimde anlatıyor:

“Eline aluben sazlar istersin
Göllerde ördeği kazlar istersin
Benden mahbub gelin kızlar istersin”

Burada gönülün tek bir arzusu yoktur. Saz ister, av ister, sevgili ister. Bir isteğin yanında başka bir istek belirir. Gönülün problemi istemek değildir; istemenin bir sonunun olmamasıdır.

İnsan gönlünün her isteğini karşılamaya çalıştıkça, bir süre sonra kendisini bir arzunun peşinden diğerine koşarken bulur. O zaman yorulan beden değildir yalnızca. İnsanın iç dünyası yorulur.

Çünkü her arzu beraberinde yeni bir hareket gerektirir: aramak, ulaşmak, sahip olmak, korumak, kaybetmekten korkmak, yeniden istemek...

Bu nedenle gönül yorgunluğu, arzunun yokluğundan değil, arzunun sürekli yenilenmesinden doğar.

Gönül ne verilirse verilsin neden yetinmez?

Türkünün ilk kıtası bu soruya çok güçlü bir zemin hazırlar:

“Vardım Hint eline kumaş getirdim
Açtım bedestanı sattım oturdum”

Burada insan elinden geleni yapmış gibidir. Uzaklara gitmiştir. Emek vermiştir. Bir şeyler getirmiştir. Getirdiklerini satmış ve sonunda oturmuştur.

Normalde hikâyenin burada tamamlanması beklenir.

Fakat tamamlanmaz.

Çünkü insanın dışarıdaki işi bitmiştir ama gönlün işi bitmemiştir.

Tam burada insanın kendi kendisiyle yaşadığı en eski çatışmalardan biri ortaya çıkar: İnsan çoğu zaman huzuru, bir sonraki isteğini gerçekleştirdiğinde bulacağını düşünür. “Şuna da sahip olayım, bunu da elde edeyim, şu eksik de tamamlansın, ondan sonra rahat ederim” der.

Fakat gönülün özelliği, ulaşılan şeyi kısa sürede hayatın normal bir parçası haline getirmesidir. Dün büyük bir arzu olan şey bugün sıradanlaşır. Böylece insanın huzuru bir türlü “şimdi”ye yerleşmez; sürekli bir sonraki isteğe ertelenir.

Türküdeki “Ben senin kahrını çekemem gönül” sözünü bu açıdan okuduğumuzda, aslında çok ağır bir iç hesaplaşma ortaya çıkar:

“Sana istediklerini verdikçe neden daha fazlasını istiyorsun?”

Fakat türkünün ilk kıtasındaki sitem bununla da sınırlı değildir:

“Sen benim başıma neler getirdin
Ben senin kahrını çekemem gönül”

Burada insan artık yalnızca gönlünün çok istemesinden yakınmaz; gönlün kendi hayatında açtığı sonuçlardan da yakınır. “Başıma neler getirdin” sözü, arzunun insanı yalnızca bir isteğin peşinden koşturmadığını, beraberinde türlü sıkıntılar da getirebildiğini düşündürür. Gönül bir şey ister; insan onun peşinden gider; fakat sonunda elde edilen şeyden çok, o isteğin yol açtığı yorgunlukla baş başa kalabilir.

Gönülün her isteğini karşılamak neden gönül yorgunluğuna dönüşür?

Çünkü her isteğin arkasından yeni bir istek gelebilir.

İnsan gönlünü memnun etmeye çalışırken farkında olmadan onun taleplerini büyütebilir. Bir arzuyu karşılamak, gönlü susturmak yerine bazen ona daha fazla istemenin mümkün olduğunu öğretir.

Bu noktada türkünün “gönül”ü çok insani bir karaktere dönüşür.

Gönül, kendisine sunulanla yetinmeyen bir varlık gibidir.

Bir şey ister.

Verilir.

Sonra başka bir şey ister.

O da verilir.

Sonra daha fazlasını ister.

Ve nihayet insan dönüp kendi gönlüne:

“Ben senin kahrını çekemem gönül”

demek zorunda kalır.

Buradaki “kahır” kelimesini bu nedenle çok geniş düşünmek gerekir. Kahır, gönlün insanı peşinden sürüklemesidir. İnsanın sürekli bir eksiklik duygusu içinde yaşamasıdır. Sahip olduklarının tadını çıkaramadan sahip olmadıklarının hesabını yapmasıdır.

Gönül, insanın hayatını zenginleştiren bir kaynak olmaktan çıkıp insanı yöneten bir efendiye dönüştüğünde yorgunluk başlar.

En zor nokta: Gönülün kendisine ait olmayanı istemesi

Türkünün üçüncü kıtasında mesele daha da ağırlaşır:

“Kara bulut gibi göğe çıkarsın
Sulu yağmur gibi yere yağarsın
O güzel senin değil ne çok bakarsın”

Burada gönülün arzusu artık yalnızca “daha fazlasını istemek” değildir.

Kendisine ait olmayan bir şeye yönelmektir.

Fakat bu kıtadaki ilk iki dize, gönülün yalnızca ne istediğini değil, insanın iç dünyasında nasıl hareket ettiğini de gösterir. Gönül “kara bulut gibi göğe çıkar”, sonra “sulu yağmur gibi yere yağar”. Yani sabit değildir; yükselir, taşar, geri döner. Bir duygu bir başka duyguya dönüşür. Arzu düşünceye, düşünce bakışa, bakış yeni bir isteğe dönüşebilir.

Gönlün insanı yoran taraflarından biri de tam budur: İçeride hiçbir şey yerinde durmaz. İnsan bir şeye yöneldiğinde onunla birlikte başka duygular da harekete geçer. İstek yalnız kalmaz; beklentiyi, kaygıyı, kıskançlığı, sahip olma arzusunu ve sonunda hayal kırıklığını beraberinde getirebilir.

İşte türkünün ahlaki sınırı burada belirginleşir.

İnsan istediği her şeye sahip olamaz.

Daha önemlisi, istemek bir şeyi hak etmek anlamına gelmez.

Gönül ise çoğu zaman bu ayrımı kabul etmek istemez. Güzel olanı gördüğünde onu ister. Başkasında olanı gördüğünde ona yönelir. Kendisine ait olmayan bir sevgiyi, hayatı, güzelliği veya imkânı kendi payı gibi görmek isteyebilir.

Türkü bu yüzden yalnızca “doyumsuzluk” üzerine değildir. Aynı zamanda arzu ile sınır arasındaki çatışma üzerinedir.

“Senin değil” denilen şey karşısında gönülün hâlâ bakmaya devam etmesi, insanın kendi arzularına karşı ne kadar güçlükle sınır koyduğunu gösterir.

Ve hemen ardından nakarat gelir:

“Ben senin kahrını çekemem gönül”

Bu cümle artık daha ağır bir anlam kazanır.

Çünkü insan yalnızca gönlünün çok istemesinden değil, istememesi gereken şeyi istemesinden de yorulmaktadır.

Gönülün asıl yorgunluğu: Sahip olmak değil, sahip olamadığına bakmak

Türkünün son kıtasındaki “ne çok bakarsın” sözü özellikle önemli.

Çünkü burada eylem “almak” değil, bakmaktır.

Gönül henüz sahip olmamıştır. Fakat bakmaktadır.

Arzu çoğu zaman böyle başlar: İnsan önce görür, sonra bakar, sonra ister. Bir süre sonra sahip olmadığı şey zihninde sahip olduklarından daha büyük bir yer kaplamaya başlar.

Bu noktada insanın elindeki hayat küçülmeye, gözünün önündeki hayat büyümeye başlar.

Sahip olduğu şeylerin değeri azalırken sahip olmadığı şeylerin çekiciliği artar.

Bu da başka bir gönül yorgunluğu yaratır:

İnsan sahip olduklarını yaşayamaz hale gelir; çünkü zihni sürekli sahip olamadıklarının peşindedir.

Türküde “Hint eli”, kumaş, bedestan, saz, ördek, kaz, mahbub, güzel ve yağmur gibi görüntülerin peş peşe gelmesi bu yüzden önemlidir. Dünya zaten yeterince geniştir. Gönülün isteği ise bu geniş dünyanın tamamına yayılabilecek kadar sınırsızdır.

Gönül ile insan arasındaki roller ne zaman değişir?

Sağlıklı bir durumda insan gönlünün arzularını dinler ama onları bütünüyle takip etmek zorunda değildir.

Gönül ister.

İnsan düşünür.

Gönül yönelir.

İnsan sınır koyar.

Gönül arzu eder.

İnsan “Bu benim değil” diyebilir.

Türküde ise bu denge bozulmuş gibidir. Gönül sürekli istemekte, insan da onun peşinden gitmekten yorulmaktadır.

Bu yüzden türkünün temel cümlesini şöyle açabiliriz:

“Ben senin kahrını çekemem gönül” aslında insanın kendi arzularına sınır koymaya başladığı andır.

Bu, gönlü öldürmek değildir.

Arzudan vazgeçmek de değildir.

Daha çok, insanın kendi gönlüne karşı ilk defa mesafe koymasıdır.

“Sen istiyorsun ama ben her istediğini yapmak zorunda değilim.”

Türkünün altında böyle bir iç konuşma vardır.

Evet, tekrarlar var. Özellikle “gönlün dışarıda olması”, “elindekini görememek”, “bir arzunun ardından başka arzunun gelmesi” aynı düşünceyi birkaç kez farklı cümlelerle söylüyor. Bunları sıkılaştırırsak metin daha güçlü olur; ana düşünce kaybolmaz.

Ben tekrarları azaltarak şöyle düzenlerdim:

Gönlün Hayatının Dışında Kalırsa Yorulursun

Türküde insanın karşı karşıya kaldığı asıl sorun yalnızca gönlünün çok şey istemesi değildir. Daha derinde, gönlün sürekli dışarıya bakması vardır. İnsan bir isteğini gerçekleştirir, fakat gönlü orada kalmaz. Gözünü başka bir şeye çevirir. Sahip olduğu şey zamanla sıradanlaşır; sahip olmadığı şey ise uzakta olduğu için daha güzel, daha değerli ve daha arzu edilir görünmeye başlar. Böylece insan, elinde bulunan hayatı yaşamak yerine sürekli başka bir hayatın peşinden gitmeye başlar.

Türkü bu döngüyü son derece sade bir biçimde anlatıyor:

“Eline aluben sazlar istersin
Göllerde ördeği kazlar istersin
Benden mahbub gelin kızlar istersin”

Burada gönülün tek bir arzusu yoktur. Saz ister, av ister, sevgili ister. Bir isteğin yanında başka bir istek belirir. Gönülün problemi istemek değildir; istemenin bir sonunun olmamasıdır.

İnsan gönlünün her isteğini karşılamaya çalıştıkça, bir süre sonra kendisini bir arzunun peşinden diğerine koşarken bulur. O zaman yorulan beden değildir yalnızca. İnsanın iç dünyası yorulur.

Çünkü her arzu beraberinde yeni bir hareket gerektirir: aramak, ulaşmak, sahip olmak, korumak, kaybetmekten korkmak, yeniden istemek...

Bu nedenle gönül yorgunluğu, arzunun yokluğundan değil, arzunun sürekli yenilenmesinden doğar.

Fakat türkünün asıl derinliği burada başlar. Gönül yalnızca çok istemez; bakışını da sürekli dışarıya çevirir. İnsan elindekine bakmak yerine elinde olmayana bakmaya başladığında, sahip olduğu şeylerin değeri gözünün önünde azalır.

Türkünün ilk dizesindeki “Vardım Hint elinden kumaş getirdim / Açtım bedestanı sattım oturdum” sözleri bu bakımdan önemlidir. İnsan uzaklara gitmiş, emek vermiş, bir şeyler kazanmış, bütün bu hareketin sonunda oturmuştur. Dışarıdan bakıldığında yapılması gereken yapılmış gibidir. Fakat oturmak huzura kavuşmak anlamına gelmez. Çünkü insan dış dünyadaki işini bitirse bile gönlünün işi bitmez.

“Sen benim başıma neler getirdin” derken de yalnızca gönlün sebep olduğu sıkıntılardan yakınmaz. Aslında insanın kendi içindeki bitmeyen arzu düzeninden şikâyet vardır. Gönül, insanı bir şeyin peşine düşürür; insan ona ulaşır; ardından gönül yeniden hareketlenir. Böylece hayat, tamamlanmış bir şeyin huzuruyla değil, henüz tamamlanmamış bir şeyin eksikliğiyle yaşanmaya başlar.

Tam burada türkünün en çarpıcı dizesi gelir:

“O güzel senin değil ne çok bakarsın”

Bu dize, meselenin yalnızca sahip olmak olmadığını gösterir. Bakmak da insanı yorabilir. Çünkü gönlün sürekli dışarıdaysa, gözün sahip olmadıklarında kalır. Başkasının güzelliğine, başkasının hayatına, ulaşamadığın bir şeye, senin olmayan bir mutluluğa tekrar tekrar bakarsın. Bir süre sonra kendi hayatındaki güzellikler görünmez hâle gelir.

İnsan bazen sahip olmadıklarına o kadar uzun bakar ki sahip olduklarını görmeyi bırakır.

İşte “elindekiyle yetinmek” burada basit bir nasihat olmaktan çıkar. Mesele insanın hiçbir şey istememesi değildir. Daha iyisini istemek, değişmek, çalışmak, arzulamak insanın tabiatında vardır. Asıl mesele, gönlün bütün hayatını dışarıdaki ihtimallere teslim etmemektir. İnsan daha fazlasını isterken elindekini küçümsememeyi, geleceği ararken bugününü kaybetmemeyi bilmelidir.

Yanında sevdiği, sevildiği insanlar vardır ama gözü başka insanlardadır. Bir evi vardır ama başka evlere bakar. Bir hayatı vardır ama başka hayatları düşünür. Bir sofraya oturmuştur ama başka sofraların hesabını yapar. Sahip oldukları gözünün önünde olduğu için sıradanlaşır; sahip olmadıkları ise uzakta olduğu için büyür.

Böyle bir gönle ne verirseniz verin yetmez.

Buradaki yorgunluk da yalnızca çok istemekten doğmaz. İnsan sahip olduklarını kaybettiği için değil, sahip olduklarının değerini göremediği için de yorulur. Gönül sürekli dışarıya bakarken insan kendi hayatının içinde bulunamaz. Bedeni bulunduğu yerdedir ama gönlü başka yerdedir.

Elde güzel bitmez; insanın gözü sürekli dışarıdaysa, elindeki güzellikleri görmez olur. İnsan elindekine alıştıkça onu sıradan görmeye, dışarıdaki şeye baktıkça onu büyütmeye başlar. Böylece elindeki hayatın güzelliği, gözünün önünde olmasına rağmen görünmez hâle gelir.

Üçüncü kıtadaki “Kara bulut gibi göğe çıkarsın / Sulu yağmur gibi yere yağarsın” sözleri de gönlün bu hareketliliğini anlatır. Gönül bir yerde durmaz; yükselir, kabarır, taşar ve yeniden yere iner. Arzu da böyledir. Bir an insanı yükseltir, bir an huzursuz eder. Bir şeyi elde etmenin verdiği sevinç geçer, ardından başka bir beklenti gelir. Gönlün hareketi bu yüzden hiç bitmez.

Ve insan sonunda kendi gönlüne dönüp:

“Ben senin kahrını çekemem gönül”

der.

Bu söz, gönlü susturmak isteyen bir insanın sözü değildir. Daha çok, gönlünün her isteğini gerçekleştirmek zorunda olmadığını fark eden insanın sözüdür. Çünkü gönül ister; fakat insan her istediğini yapmak zorunda değildir. Gönül bakar; fakat insan her gördüğünün peşinden gitmek zorunda değildir. Gönül daha fazlasını arar; fakat insan bazen elindekine dönüp onun değerini görebilmelidir.

Belki de türkünün asıl huzur ihtimali burada saklıdır: Gönlü her istediğiyle doyurmakta değil, gönlün nereye baktığını değiştirmekte.

İnsan gönlünü sürekli dışarıda bırakırsa yorulur. Çünkü dışarıda sonsuz sayıda istek, kıyaslanacak sonsuz sayıda hayat ve ulaşılacak sonsuz sayıda şey vardır. Birini elde ettiğinde diğeri belirir. Bir arzuyu karşıladığında başka bir arzu doğar.

Ama insan gönlünü yeniden kendi hayatına çevirdiğinde başka bir şey ortaya çıkar. O zaman elindeki yalnızca “yetinmek zorunda olduğu şey” olmaktan çıkar; değerini yeniden gördüğü şey hâline gelir.

Bu yüzden mesele “elindekiyle yetin” demekten daha derindir. Elindekini gör. Onun içindeyken onun değerini kaybetme. Gönlün sürekli dışarıya bakarken kendi hayatını ihmal etme.

Çünkü insan bazen istediği şeylerden değil, istemek için kendi hayatından uzaklaşmaktan yorulur.

Ve belki de türkünün bize bıraktığı en güçlü düşünce şudur:

Gönlün dışarıda olursa yorulursun. Gönlün sende değilse sen de kendi hayatında olamazsın.

Bu nedenle “Ben senin kahrını çekemem gönül” yalnızca bir şikâyet değil, insanın kendi gönlüne koyduğu bir sınırdır. Her istediğini istemek zorunda değilsin. Her gördüğüne bakmak zorunda değilsin. Her sahip olmadığını elde etmek zorunda değilsin.

Bazen insanın ihtiyacı yeni bir şey kazanmak değil, elinde olanın yanına yeniden dönmektir.

Ve gönül yeniden kendi hayatına döndüğünde, insan belki ilk kez şunu fark eder: Aradığı huzur, bütün isteklerinin sonunda değil; gönlünün bulunduğu yerdeymiş.

Anneden Oğula Kalan Bir Türkü

“Vardım Hint Eline Kumaş Getirdim”in hikâyesi, yalnızca bir Erzincan türküsünün derlenip repertuara alınmasının hikâyesi değildir. Bu türkünün Turan Engin’in hayatındaki asıl anlamı, annesinin sesinden başlayıp yıllar sonra Türkiye’nin ortak müzik hafızasına ulaşmış olmasıdır.

Turan Engin, bir konser sırasında bu türküyü söylerken “rahmetli annemden derlediğim” ifadesini kullanır. Bu birkaç kelime, türkünün bütün hikâyesini başka bir yere taşır. Çünkü artık karşımızda yalnızca bir sanatçının repertuarındaki anonim türkü yoktur. Bir oğlun, annesinin sesinden öğrendiği bir türküyü yıllar sonra kendi sesiyle yeniden yaşatması vardır.

Bir türkünün nereden geldiğini söylemek kolaydır: Erzincan yöresinden. Kaynak kişisini söylemek de mümkündür: Turan Engin. Derleyen ve notaya alan kişiyi belirtmek mümkündür: Yücel Paşmakçı. Repertuar numarası da bellidir: TRT Türk Halk Müziği Repertuarı 115. Fakat bütün bu bilgiler, türkünün Turan Engin'in hafızasındaki yerini tek başına anlatmaya yetmez.

Çünkü bazı türküler insana repertuar bilgisi olarak ulaşmaz.

Bir evin içinden gelir.

Bir annenin söylediği ezgiden, çocukluğun seslerinden, memleketten taşınan kelimelerden gelir. İnsan yıllar sonra o türküyü yeniden söylediğinde aslında yalnızca bir ezgiyi icra etmez; kendi geçmişinden bir parçayı da yeniden seslendirir.

Turan Engin için “Vardım Hint Eline”nin böyle bir tarafı vardır.

Annesi Fidan Engin, Erzincan yöresinin türkülerini bilen ve aktaran bir kaynak kişidir. Nitekim Fidan Engin'in adı başka Erzincan türkülerinde de kaynak kişi olarak karşımıza çıkar. Bu durum, onun Turan Engin'in müzik dünyasındaki yerinin yalnızca ailevi olmadığını; aynı zamanda bir halk müziği hafızasının taşıyıcısı olduğunu gösterir.

Belki de bir çocuğun annesinden öğrendiği bir türkünün gelecekte binlerce insan tarafından dinleneceğini kimse bilemez. O türkü o sırada sadece söylenir. Bir evin içinde, bir aile ortamında, belki memlekete dair hatıraların arasında yaşar. Fakat yıllar geçer. Çocuk büyür. O çocuk sanatçı olur. Annesinin sesinden öğrendiği ezgiyi kendi sesiyle söylemeye başlar.

İşte “Vardım Hint Eline”nin hikâyesinde bizi asıl yakalayan şey budur:

Annenin sesi oğlunun sesinde yaşamaya devam eder.

Turan Engin'in “rahmetli annemden derlediğim” demesi bu yüzden sıradan bir kaynak belirtme cümlesi gibi duyulmaz. İçinde bir kaybın da izi vardır. Anne artık hayatta değildir; fakat onun söylediği türkü yaşamaktadır. Annenin sesi artık doğrudan duyulamaz, ama oğlunun sesinden bize ulaşır.

Bu açıdan bakıldığında türkü, bir anlamda annenin ölümünden sonra da sesinin kaybolmamasını sağlayan bir hafıza biçimine dönüşür.

Türkünün repertuara uzanan yolu

Bu aile hafızasından gelen türkü daha sonra Turan Engin'in sanat hayatına girer ve plaklarda duyulur. “Vardım Hint Eline”nin yer aldığı “Kes Bağrım Yar İçerden” 45'liği 1968 tarihli olarak kataloglarda yer almaktadır. Böylece ev içinde, yörede ve aile hafızasında yaşayan türkü artık plağın dar yüzeyine sığarak çok daha geniş bir dünyaya açılır.

Ardından eser, TRT'nin derleme çalışmalarında kayıt altına alınır. TRT repertuarında 115 numarayla yer alan türkünün kaynak kişisi Turan Engin, derleyen ve notaya alan ise Yücel Paşmakçı olarak gösterilir.

Buradaki ayrım önemlidir. Turan Engin türkünün bestecisi değildir. O, annesinden ve ailesinin taşıdığı yöresel hafızadan gelen türküyü aktaran kişidir. Yücel Paşmakçı ise bu sözlü malzemeyi derleyerek ve notaya alarak yazılı-kurumsal repertuara kazandırmıştır.

Böylece türkünün yolculuğu birkaç farklı hafıza katmanından geçer:

Önce annenin hafızası vardır.
Sonra oğlun hafızası.
Sonra sanatçının sesi.
Sonra plak.
Sonra TRT repertuarı.

Fakat bu yolculuğun sonunda değişen yalnızca türkünün dinleyici kitlesi değildir. Türkünün taşıdığı hatıra da genişler.

Bir annenin bildiği türkü, artık yalnızca ailenin türküsü değildir. Bir oğlun sesiyle binlerce insanın dinlediği türküye dönüşür.

Ve belki burada türkü ile Turan Engin'in hayatı arasında sessiz bir benzerlik vardır. Türkünün kendisi de uzaklara gider:

“Vardım Hint eline kumaş getirdim...”

Türkü de gerçekten uzaklara gider. Erzincan'dan çıkar, İstanbul'a ulaşır; evden radyoya, radyodan plağa, plaktan repertuara geçer. Fakat ne kadar uzaklaşırsa uzaklaşsın, başlangıçtaki sesi, anneden gelen sesi kaybolmaz.

Bu yüzden “Vardım Hint Eline”nin hikâyesini yalnızca “Erzincan türküsü, Turan Engin derlemesi, TRT repertuarı” şeklinde anlatmak türkünün ruhunu eksiltir.

Onun daha derin hikâyesi şudur:

Bir anne bir türkü söyledi.
Oğlu o türküyü hafızasına aldı.
Yıllar sonra oğlu o türküyü sahnede söyledi.
Ve annesinin artık duyulmayan sesi, oğlunun sesiyle yaşamaya devam etti.

Belki de bir türkünün başına gelebilecek en güzel şeylerden biri budur. İnsan ölür, ses susar, evler değişir, yıllar geçer; fakat bir türkü, sevilen bir insanın sesini içinde taşıyarak yaşamaya devam eder.

“Vardım Hint Eline” bu nedenle Turan Engin'in repertuarında yalnızca söylenmiş bir türkü değildir. Annesinden kalan bir emanettir.

Ve Turan Engin'in “rahmetli annemden derlediğim” sözü, bu emaneti bize de gösteren küçük ama çok güçlü bir cümledir. Çünkü o cümlenin içinde hem bir annenin sesi, hem bir oğlun hatırası, hem Erzincan'ın sözlü kültürü hem de bir türkünün kuşaktan kuşağa direnerek yaşaması vardır.

Sonunda türkü bize yalnızca gönlün kahrını anlatmaz.

Kendi başına bir hafıza da olur.

Bir annenin gönlünden oğlunun gönlüne, oradan da yıllar sonra bizim gönlümüze ulaşan bir ses olur.