Mecid Mecidi: Beyefendiler, tartışmalardaki sözleriyle millete ihanet ettiler! Peki siz, devasa bir servet okyanusuna sahip Mustazafan Vakfı olarak halk için ne yapıyorsunuz?!

Tina Celâlî’nin Mecid Mecidi ile yaptığı söyleşi – CinemaCinema

Tahran’da yaşayanların neredeyse tamamı, günlük hayatlarında şehir içinde dolaşırken çalışan çocuklarla ve onların giderek artan talepleriyle sık sık karşılaşıyor. Bu çocuklara verilen karşılık çoğu zaman sert bir bakıştan ibaret; en iyi ihtimalle de yanlarından bir an önce uzaklaşabilmek için küçük bir alışveriş yapılıyor. Yaşları henüz çok küçük olan bu masum çocuklar, hayatın zorlaması, yoksulluk ve imkânsızlıklar yüzünden sabahın erken saatlerinden geceye kadar evlerinin dışında kalıyor; ailelerine para kazandırabilmek için türlü istismar ve saldırıların hedefi hâline geliyorlar.

Oysa bu çocuklardan her biri, en azından sıradan yaşam koşullarına sahip olabilseydi, belki de yetenekleri keşfedilecek ve çeşitli alanlarda önemli isimlere dönüşebilecekti. Mecid Mecidi’nin son filmi **“Güneş”**te (خورشید) açıkça ortaya konan mesele de tam olarak bu. Filmde, ilk kez bir kamera karşısına geçerek kendi hayatlarının iniş çıkışlarını canlandıran çalışan çocuklar, öylesine başarılı performanslar sergiliyorlar ki İtalya’daki Venedik Film Festivali’nden, İran sinemasının yeni bir oyuncu kazanacağına dair haber geliyor. Ruhullah Zamani, Marcello Mastroianni Ödülü ile dikkatleri üzerine çekiyor.

“Güneş” filmi hakkındaki eleştirmen görüşleri farklılık gösteriyor. Bazıları bu filmi Mecidi’nin eski filmlerine görkemli bir dönüş olarak değerlendirirken bazıları yönetmenin filmografisinde orta düzeyde bir yapım olarak görüyor. Ancak açık olan şu ki Mecidi, son filminde profesyonel olmayan oyunculardan performans alma konusunda örnek gösterilecek bir ustalığa sahip olduğunu bir kez daha kanıtladı. Çocukların ve gençlerin ruh hâlini, dünyasını ve duygularını son derece bilinçli ve samimi bir biçimde tanıdığını gösterdi.

Yönetmenle “Güneş” filminin yapım süreci ve konusunun nasıl ortaya çıktığı üzerine konuştuk. Ayrıca çocukların ve gençlerin meselelerini ele alarak toplumsal konulara duyduğu ilgiyi de değerlendirdik.

Soru: İsterseniz konuşmaya, toplumsal konuları ve temaları ele alan filmler yapma konusundaki uzun geçmişinizden başlayalım. Bu filmlerde anlatının yükünü çoğunlukla çocuklar ve gençler taşıyor. Bu çizginin devamını “Güneş”te de görüyoruz. Çocukların ve gençlerin dünyasına odaklanarak ülkemizin farklı kesimlerinden çocukların hayatındaki karanlık ve gizli kalmış yönlere eğildiniz. Hepimiz bu büyük şehrin dört bir yanında onlarla karşılaşıyor, şehir içindeki günlük hareketliliğimiz sırasında ürünlerini satın almamız ya da sundukları hizmetleri kabul etmemiz için tekrar tekrar yaptıkları çağrılara maruz kalıyoruz.

Mecid Mecidi: Evet. İlk filmlerimden itibaren, yani “Beduk”, “Baba”, “Cennetin Çocukları”, “Allah’ın Rengi”, “Serçelerin Şarkısı” ve farklı bir biçimde “Söğüt Ağacı”nda; son olarak da “Güneş”te hikâyelerim çocukları merkeze alıyor ve toplumsal meseleleri konu ediniyor. Filmlerim toplumun bu kesiminin kırılganlığından söz ediyor. Ben onlara “sessiz kesim” ya da “sesi duyulmayan kesim” adını veriyorum. Çünkü çocuklar, hangi biçimde olurlarsa olsunlar ve hangi topluma ait bulunurlarsa bulunsunlar, savunmasızdır. Alt sınıflarda bu savunmasızlık çok daha belirgin hâle geliyor.

Çocukların ve gençlerin meseleleri neden her zaman gündeminizde?

Bunun birkaç nedeni var. Öncelikle çocuklar ülkemizin gelecek kuşaklarıdır; her milletin geleceğini onlar kurar. Çocuklarımızı ve kendi kuşağımızı iyi yetiştirirsek bunun faydasını elbette ülke ve millet görür. Bu son derece doğal ve tartışmasız bir gerçek.

Diğer taraftan, çalışma hayatım ergenlik dönemimde başladığı için çocukluk yıllarımın yaşantısı zihnimde her zaman çok belirgin bir yer tuttu. On üç yaşından itibaren sahne sanatlarına ilgi duymaya başladım. O dönemden beri çevreme ve içinde yaşadığım dünyaya daha özel bir dikkatle bakıyorum.

Filmlerimde çocuklara ve gençlere yer vermemin, geçmişime, çocukluk ve gençlik yıllarıma bir tür vefa borcu olduğunu söyleyebilirim. Çünkü bu dönem, hepimizin hayatında bir dönüm noktasıdır. Geçmişimize döndüğümüzde çocukluk ve gençlik yıllarının hepimiz için iniş çıkışlarla dolu olduğunu görürüz. Kişiliğimiz ve yaptığımız işler de o dönemle kurduğumuz ilişki içinde şekillenir. Bütün bunlar çocuklara ve gençlere daha özel bir dikkatle yaklaşmama neden oldu.

Üstelik ben de toplumun aynı sessiz kesiminden geliyorum. Diğer insanlara kıyasla daha az imkâna ve fırsata sahip olan bir sınıfın içindeydim. Bütün bu etkenler, bu meselenin ilk filmimden itibaren benim için bir kaygı ve sorumluluk olmasını sağladı. Çok şükür, bu ilgi bugüne kadar sürdü. Gençlerin sorunlarına bakmak artık benimle bütünleşmiş durumda.

Soru: Ancak “Güneş” filminde, toplumun değişen koşullarıyla birlikte toplumda var olan başka türden bir aksaklığı filminizin konusu yaptınız.

Mecid Mecidi: Kesinlikle öyle. Bana göre şu anda, toplumsal koşulların “Cennetin Çocukları” döneminden bütünüyle farklılaştığı bir süreçten geçiyoruz. Toplumsal meselelerin tamamında daha sert ve eleştirel bir bakış hâkim. Bugünün koşullarında “Cennetin Çocukları”nın dili artık işlevini yerine getiremez diye düşünüyorum.

Soru: Bugün Mecid Mecidi’nin, “Cennetin Çocukları” dönemindeki Mecid Mecidi olmadığını; yaşınızın ilerlediğini ve bugünün çocuklarının da önceki kuşakların çocuklarından bütünüyle farklı olduğunu düşünürsek, çalışan çocuklarla bağınız nasıl kuruldu? Bazı yazılarda, yönetmenin “Güneş” filminde bu çocuklarla öylesine bir yakınlık kurduğu belirtiliyordu ki sanki onların yaşadığı hayatı kendisi de deneyimlemiş gibiydi.

Mecid Mecidi: Bu tespit tamamen doğru. Bir film yaparken insanın nasıl bir hayat yaşadığı, o hayatın içinde nasıl bir deneyim kazandığı çok önemli ve etkili. Hangi yaşta olursak olalım, ilk yaşantılarımız ve içinde bulunduğumuz ortamı deneyimlememiz filmin anlatısına büyük katkı sağlar.

Ben de söylediğim gibi toplumun sessiz kesiminden geldim. Bu sınıfı iyi tanıdığım için gözlemlerimin süsleyici, kartpostal güzelliğinde bir anlatıdan ibaret olmaması için çaba gösterdim.

Saha araştırması da yaptınız mı?

Hem de çok fazla. Nima Cavidî ile birlikte yaklaşık iki ya da üç ay boyunca bu çocukların yaşadığı ve çalıştığı ortamların içinde bulunduk. Abartısız söylüyorum, üç ay boyunca her gün sabah sekizden akşam sekize kadar “Sobh-e Ruyesh” okuluna gittik. Filmde gördüğümüz bu okul, gerçekte çalışan çocuklara ait bir okul. Orada oturuyor, sohbet ediyor, çevreyi ve çocukları yakından gözlemliyor, onların hayatlarını takip ediyorduk. Hem okul içindeki hem de okul dışındaki kişiliklerini değerlendiriyorduk.

Bu çocuklarla ilgili önemli noktalardan biri, kişiliklerinin bulundukları ortama göre büyük ölçüde değişmesidir. Evde bir kişilik sergiliyorlar, okulda başka türlü davranıyorlar, çalışma ortamında ise bambaşka bir hâle bürünüyorlar. Bu davranışlar ve tepkiler arasında dağlar kadar fark bulunuyor.

Senaryoyu yazmaya başlamadan önce yaptığımız saha araştırmalarında bütün bu ayrıntıları inceledik ve çok iyi bir çözümlemeye ulaştık. Sonunda da doğru bir bileşim elde ettik.

Ayrıca bu alanda çalışan, çalışan çocuklarla doğrudan ilgilenmiş ve onlarla birlikte faaliyet yürütmüş çok iyi danışmanlardan yararlandık. Öğretmenleriyle de görüştük; hepsini dinledik ve onların deneyimlerinden faydalandık. Bu çocukların tamamında ortak olan noktaları belirledik. Bunlar senaryonun oluşmasına yardımcı oldu.

Senaryoyu yazmaya başladığımızda bütün o sokakları ve mekânları dolaşmış, karşılaşılabilecek bütün durumları tanımış, karakterleri yakından öğrenmiştik. Senaryo yazımında artık dramatik noktalar üzerinde çalışıyorduk.

Soru: Filmde oynayan çocukların çalışan çocuklar olduğunu düşünürsek, bu çocukları seçerken nasıl bir yaklaşım benimsediniz? Çocukları seçerken farklı coğrafi bölgelerden gelmelerine ne ölçüde önem verdiniz?

Mecid Mecidi: İran’ın dört bir yanından yaklaşık üç-dört bin çocuk gördük ve onlarla deneme çekimleri yaptık. Benim düşüncem, çalışan çocukları birkaç farklı coğrafi bölgeden seçmekti. Önce ülkenin güneyindeki çocukların arasına gittik, güneydeki pek çok şehri dolaştık. Çünkü güneyin farklı ve güzel aksanının filme hoş bir atmosfer katacağını düşünüyordum.

Azerbaycan’a da gittik. Hatta Luristan ya da Kirman’dan çalışan çocukları kullanmayı bile düşündük. Ancak bütün değerlendirmelerimizin sonunda Ali’yi ve diğer iki çocuğu Tahran’dan seçtik.

Baş karakter Ali için önce “Sobh-e Ruyesh” okulunda bu karakterin bir örneğini bulmuştuk. Fakat bu rolü kimin oynayacağına karar vermek için biraz daha düşünmemiz ve araştırma yapmamız gerekiyordu. Farklı değerlendirmelerin ardından Ruhullah Zamani’ye ulaştık. Ruhullah tam olarak aradığımız özelliklere sahipti.

Afgan kardeşler Şamila ve Ebu’l-Fazl’ı ise saha araştırmalarımız sırasında, trafik ışıklarının bulunduğu bir kavşakta bulduk. Daha sonra evlerine gittik, aileleriyle konuştuk, onları yakından tanıdık ve rolleri için seçtik.

Soru: Sayın Mecidi, “Güneş” filminde dile getirilen mesele, bazı yönleriyle son derece sarsıcı ve önemli görünüyor. Toplumun bir bölümünü oluşturan çalışan çocuklardan söz ediyoruz. Bu çocuklar ya hiç dikkate alınmıyor ya da onlara yöneltilen sınırlı ilgi, onları toplumdan uzaklaştırmaya ve sorunun üzerini örtmeye hizmet ediyor. Oysa kimse bu çocukların gelecekte ne hâle geleceğini düşünmüyor. Örneğin bir çalışan çocuk kavşakta bir demet çiçek satıyorsa bunu eğlenmek ya da hoşça vakit geçirmek için değil, ihtiyaç duyduğu için yapıyor.

Mecid Mecidi: Ne yazık ki yöneticilerimizin ve devlet görevlilerimizin bütün olgulara, özellikle de toplumsal meselelere bakışı uzun vadeli değil. Bu konulara daha çok geçici ve dönemsel çözümlerle yaklaşıyorlar. Sizin de söylediğiniz gibi, sorunun kendisini ortadan kaldırmak istiyorlar.

Çalışan çocuklar meselesinin köklü ve kapsamlı bir sorun olduğunu hepimiz biliyoruz. Bu yalnızca İran’a özgü değil, küresel bir mesele. Bugün dünyanın tamamı bu sorunla karşı karşıya. Dünya istatistiklerine göre 150 milyon çalışan çocuk var. Bana kalırsa gerçek sayı bunun çok daha üzerinde. Çünkü yalnızca Hindistan’da 100 milyon çalışan çocuk bulunuyor.

Ülkemizde bu meseleye doğru, uzmanlığa dayalı ve temel bir yaklaşımla bakılmadığını düşünüyorum. İstesek de istemesek de çalışan çocuk olgusu bütünüyle kaçınılmaz bir gerçeklik. Elbette bizim ve her toplumun, her insanın ideali, hiçbir çocuğun çalışmak zorunda kalmamasıdır. Fakat bunun bir arzu olduğunu da bilmeliyiz. Bu ideale ulaşabilmek için toplumun bütün kesimleriyle birlikte, ekonomik bakımdan istikrarlı bir noktaya gelmesi gerekiyor. Bütün bu çocukların iyi ekonomik koşullara sahip olmasını istemek güzel bir düşünce ama şimdilik bunu gerçekleştirmek mümkün değil.

Soru: “Güneş” filminde bu meseleye bütünüyle gerçekçi bir bakışla yaklaştınız. Diğer filmlerinizde olduğu gibi…

Mecid Mecidi: Gerçekliğe dayalı bir bakışla, “Sobh-e Ruyesh” adını taşıyan bir grubu tanıttık. Bu grup, gençlerden oluşuyor ve son derece değerli, büyük bir iş yapıyor. Bu insanlar çalışan çocukların hayatındaki bütün sorunları çözmüyorlar; zaten ne bunu yapabilirler ne de böyle bir görevleri var. Fakat bu çocuklara hizmet ediyorlar.

Devletin, kamu bütçesiyle yürüttüğü çalışmalar ise çoğu zaman bu çocukları sokaklardan toplamakla sınırlı kalıyor. Sonunda onlara biraz yiyecek ve giyecek veriliyor, hepsi bu. Oysa bu çocukların yiyecek ve giyecekten çok daha fazlasına, yetiştirilmeye ve eğitime ihtiyaçları var. Ülkenin geleceğini bu çocuklar oluşturacak.

“Sobh-e Ruyesh”in yaptığı şey ise çocuklar için eğitim ve yetiştirme alanında on-on iki yıllık bir program oluşturmak. Amaç, onların önüne her türlü eğitim imkânını sunan bir yol açmak.

Bu eğitim, alışılagelmiş eğitim sisteminin yöntemiyle yürütülmüyor. Hem eğitim hem de meslek edindirme esasına dayanıyor. Eğitim çalışmalarının yanında atölyeler kurmuşlar. Örneğin İran Khodro ile anlaşma yapmışlar; Pride marka otomobilin motor parçalarını çocuklara getirmişler. Mekaniğe ilgi duyan bazı çocuklara otomobil tamirciliğini öğretmişler.

Böylece çocuklar hem bu yolla hayatlarını sürdürebilecek kadar para kazanıyor hem de eğitimlerine devam ediyorlar. Kimisi otomobil tamirciliği, kimisi kaynakçılık, kimisi de marangozluk öğreniyor. Kavşaklarda araba camı silmek ya da sakız satmak yerine hem çalışıyor hem okuyorlar.

Bir bakın, ne kadar doğru bir model! Bu çocukları korkutmak, onlara yalnızca yemek vermek ve üzerlerine bir giysi geçirmek yerine, okulun denetimi altında meslek öğretiyorlar. Burada özellikle vurgulamak isterim: Çocuklar fabrikalarda, kendilerine ait olmayan işyerlerinde çalışmıyor. Eğitim tamamen okulun gözetiminde ve girişimcilerin denetimi altında yürütülüyor.

İnanın, böyle bir imkân çocuklara on iki yıllık bir süreç boyunca sağlanırsa kendi hayatlarının yolunu bulabilirler.

Demek istediğim şu: Çocuklar eğitim gördükçe, meseleleri öğrendikçe çevrelerine karşı zihinleri açılıyor ve doğru bir yola giriyorlar. Böylece hayatlarını daha iyi kurabiliyorlar. Fakat eğitim almazlar ve zihinsel beslenmelerini sokaktan sağlarlarsa ne yazık ki ciddi tehlikelerle karşı karşıya kalırlar. Bu çocuklar çok sayıda istismara maruz kalıyor.

Bunlardan biri de cinsel saldırıdır.

Ne yazık ki bu çocuklar çok yaygın ve acı verici biçimlerde istismar ediliyor. Uyuşturucu satışından hırsızlığa, çok sayıda cinsel istismardan başka türlü zarar ve tehlikelere kadar pek çok sorunla karşılaşıyorlar.

Yaşadıkları koşullar, onları çok kısa sürede korkunç tehditlerin karşısında bırakıyor. Çalışmanın getirdiği zorluklar bir yana, bu mesele için kurumsal bir yapı oluşturulmalı. Örneğin Sosyal Refah Kurumu ya da başka kuruluşlar bu çocuklar için bir şeyler yapmalı.

İçişleri Bakanlığı, toplumsal sorunlarla mücadele için her yıl milyarlarca bütçe alıyor. Başka pek çok kuruluşun da bu amaçla ayrılmış bütçeleri var. Peki bu bütçeler neden çalışan çocukların korunmasına yöneltilmiyor? Gerçekten söylüyorum, bu kaynakların bir bölümü boşa harcanıyor, gelişigüzel biçimde tüketiliyor.

Yardım dağıtıyorlar. Ben hayır kurumlarının faaliyetlerini sorgulamak istemiyorum. Fakat insanlara balık vermek yerine balık tutmayı öğretmenin çok daha iyi olduğunu söylemek istiyorum. Bütün kurumlar ve kuruluşlar insanlara yardım etmek istiyor. Ancak bu yardım bir yere kadar işe yarıyor; sonra insanlar yardıma alışıyor. Çalışan çocuklara ve ihtiyaç sahiplerine bir yol göstermeli, önlerini açmalı ve doğru bir güzergâhta ilerlemelerini sağlamalıyız.

Bana göre sorun şu noktada başlıyor: Bu kadar bütçe bulunmasına rağmen çocuklar için bir program yok. Bir kurum ya da kuruluş sorumluluğu üstlenmeli ve “Yirmi yıllık bir program hazırlıyoruz; sokakta yaşayan çocukları eğitim ve koruma kapsamına alacağız, lise bitimine ya da üniversiteye kadar destekleyeceğiz” demeli.

Bilginiz olsun, “Güneş” filminde oynayan dört gencin eğitim masraflarını bazı sinema kuruluşlarının, örneğin Filimo’nun desteğiyle üstlendik. Yani lise bitimine ya da üniversiteye kadar eğitim giderlerini karşılamayı kabul ettik. Bunun, bu çocuklar için toplumsal sorumluluk adına yapabileceğimiz en az şey olduğunu düşünüyorum. Böylece artık çalışmak zorunda kalmayacak ve eğitimlerini rahatça sürdürebilecekler.

Bir düşünün: Sivil toplum kuruluşları ve büyük kurumlar bu işe el atsalar, önümüzdeki on yıl içinde nasıl bir sonuç ve ne kadar büyük bir potansiyel ortaya çıkar! Bu, ülke için de çok değerli bir kazanım olur.

Her hâlükârda şunu dikkate almalıyız: Bu çocuklar küçük yaşlarda desteklenmez ve sokak ortamında büyürlerse bir süre sonra ıslahevine düşecekler. Oradan da yetişkin hapishanelerine geçecekler. Sonraki aşamada büyük suçlar yine bu kesimden çıkacak.

Soru: Kesinlikle. Bu durumda ne onlar ne de biz için bir çıkış yolu kalıyor.

Mecid Mecidi: Ne yazık ki yüksek bütçelere sahip kurum ve kuruluşların bu meseleye bakışı da son derece yüzeysel ve gündelik. Çocukları korumaya yönelik kuruluşlara önemli kaynaklar aktarılıyor; ancak bu kurumlarda doğru bir işleyiş ve planlama bulunmadığı için bütçeler boşa gidiyor. Ülkedeki diğer pek çok konuda olduğu gibi burada da yüzeysel bir yaklaşım var; ülkenin işleri için uzun vadeli bir ufuk bulunmuyor.

İnsan yetiştirmenin zaman istediğini her zaman söyledik. Kültür, bir ya da iki yılla sınırlı bir alan değildir. Kültür bir kök ve fidan gibidir; güçlü bir ağaca dönüşebilmesi için ona bakmak ve onu korumak gerekir. Kendi hâline bırakılmamalıdır. Bu nedenle bu yönde ciddi ve doğru bir çalışma yapılması gerekiyor.

Soru: Bu noktada toplumdaki insanların bu çocuklara karşı sorumluluğu da gündeme geliyor. İnsanların onlara daha şefkatli ve duyarlı yaklaşması gerekiyor; ancak diğer taraftan bu çocukların sayısının çok fazla olması, insanları bu konuda harekete geçmekten alıkoyabiliyor.

Mecid Mecidi: Önemli bir noktaya değindiniz. Bence pek çok mesele devletlerin sınırlarını aşar. Ben de filmi özellikle toplumsal sorumluluk düşüncesi üzerine kurdum. İnsanların bu konulara daha fazla dikkat göstermesini istedim. Ülkede, insanların katılımını gerektiren ve bu çocuklara karşı sorumluluk duymalarını zorunlu kılan bazı meseleler var. Sorumluluğu yalnızca devlete bırakmamalıyız.

Bazen kavşakta duran bir çocuğa sert bir bakışla yaklaşıyoruz. Sizin de belirttiğiniz gibi, çocukların sayısı çok fazla olduğu için başka türlü davranmakta zorlanabiliyoruz. Ya da yanlarından geçip gidiyoruz. Çok üzülürsek de onlardan kurtulmak için biraz para veriyoruz. Ben bu meseleye daha sorumlu bir toplumsal bakışla yaklaşmamız gerektiğini söylemek istiyorum.

Nasıl ve hangi yolla?

Mecid Mecidi: Elbette insanların yardım edebileceği merkezler bulunmalı. Halkın desteğiyle faaliyet gösteren “Sobh-e Ruyesh” okulu bunun bir örneği. Bu filmi yapmaktaki amacım toplumsal katılımı artırmak, kampanyalar başlatarak okulların kurulmasını sağlamaktı. Yalnızca okul binalarının iskeletini inşa etmekten söz etmiyorum. İnsanların ve sivil toplum kuruluşlarının özellikle bu meseleye katılmasını istiyorum. Ülkenin tamamında en az yüz okul kurulmasını, çocukların bu okulların kapsamına alınmasını ve bu kurumların sunduğu eğitim ve yetiştirme yöntemlerinden yararlanmasını hedefliyorum.

İnsanlar bu okullara destek olurlarsa, inşallah on yıl içinde bu çocuklar başarılı, eğitimli ve en azından kendi işini kurabilen bireylere dönüşürler. Sokaktan ve yasa dışı işlerden kurtulurlar. Çünkü çok hızlı, göz açıp kapayıncaya kadar büyüyorlar. Dikkatli olmazsak her biri hareketli bir bombaya, hatta bir suçluya dönüşme potansiyeli taşıyor. Kaçakçılardan yeni ortaya çıkan DEAŞ gruplarına kadar, bu tür yapılar hayal kırıklığına uğramış ve doğru bir yaşam biçimi edinememiş insanları aralarına katıyor.

Böylesine büyük bir sermayeyi neden kaybedelim? Büyük işler yapılabileceğine inanıyorum. Zor da değil; yalnızca kararlılık gerekiyor. Halkımız da her zaman işe koyulmaya hazır olduğunu kanıtladı. Ancak insanların katılım gösterebileceği bir yol bulunmalı.

“Güneş” filmi için büyük hayallerimiz vardı. Ne yazık ki filmin gösterime girmesi pandemi dönemine denk geldi. Başlatmak istediğimiz kampanyalar vardı; hâlâ bunların peşindeyiz ve sonuç vereceklerini umuyoruz.

Soru: Yeniden filme dönersek… Çalışan çocukların şaşırtıcı yeteneklerini vurgulamak ve onlara özgüven kazandırmak, “Güneş” filminin özelliklerinden biri. Bu özellik “Cennetin Çocukları” ve “Serçelerin Şarkısı”nda da etkileyici biçimde görülüyordu; “Güneş”te bir kez daha ortaya çıktı. Çalışan çocuklardan küçük kahramanlar yarattınız. Eserlerinizde bu kesimi hiçbir zaman ezilmiş, teslim olmuş ve kimliksiz insanlar olarak göstermediniz. Bunun nedeni nedir?

Mecid Mecidi: Bir insana böyle bakma hakkını kendimde hiçbir zaman görmedim. İnsanın şeref ve haysiyetinin bu tartışmaların ve sözlerin çok ötesinde olduğuna inanıyorum.

Bu filmde ise temel düşüncemiz, hikâyemizdeki çocukların birer hazine olduğuydu. Çünkü bu hazineyi sezgisel olarak keşfettik. Ruhullah Zamani kendisi şöyle diyor: “Düne kadar nargile içiyordum, bugün ise kitap okuyorum.” Filmin vermek istediği mesaj budur.

Bana, “Mecidi Bey, bu film olmasaydı bağımlı olacaktım” dedi. Bunun da ötesinde, okul müdürü bana şunları anlattı: Ruhullah çalışan bir çocuktu ama aynı zamanda okulda okuyordu. Okulda onunla baş etmekte zorlanıyorlarmış; çünkü problemli bir çocuk olarak görülüyormuş. İki ya da üç kez okuldan uzaklaştırılmış. Müdür, “Bir gün okuldan ayrılırsa çocuklara şeker dağıtacağım” diyormuş. Onun oyunculuğunu duyunca inanamamışlar. Ne kadar büyük bir yeteneğe sahip olduğunu bilmiyorlarmış. Bir çocuğa problemli denildiğinde, neden problemli olduğu da sorulmalı.

Ülkemizin eğitim sistemindeki eksikliklerden biri şu: Bir çocuk gereğinden fazla hareketli olduğunda ona hiperaktif deniyor. Ancak neden hiperaktif olduğu araştırılmıyor, bunu anlamak da istenmiyor. Belki de bu aşırı hareketliliğin nedeni, keşfedilmeyi bekleyen olağanüstü bir zekâya ve yeteneğe sahip olmasıdır. Siz bu yeteneği keşfedemiyor, yalnızca bastırıyorsunuz. Sürekli ona çarpım tablosu çözmesini söylüyorsunuz. Oysa çocuğun dehası o kadar büyük ki kendini ortaya koyacak fırsat bulamıyor ve başka bir biçimde, sorunlu davranış olarak kendini gösteriyor.

Soru: Gerçekten filmin keşfi Ruhullah oldu.

Mecid Mecidi: Ruhullah gerçekten çok parlak bir çocuktu. Şöyle anlatayım: Daha ilk ayda objektiflerin farkını ayırt edebiliyordu. Behmeniş’e, “Bu sahnede kameranın objektifi hangisi? Yakın çekim mi, orta çekim mi?” diye soruyor, buna göre nasıl oynayacağını belirliyordu. Üstelik bu çocuk, daha önce oyunculuk yapmamış bir çalışan çocuktu. Bu, onun için olağanüstü bir özellikti. (Bunu söylemek bir hakaret olarak anlaşılmasın.) Bazı profesyonel oyuncular bile objektifler arasındaki farkı bilmez; bunu anlamaları zaman alır.

Ruhullah uzun çekimde nasıl oynanacağını biliyordu. Oyunculuğu kavrayışı benzersizdi. Bunun örneğini de gördük: Venedik’te yeni bir yetenek olarak Marcello Mastroianni Özel Ödülü’nü kazandı.

Dikkat edelim, dünyanın pek çok büyük oyuncusu kariyerlerinin başında bu ödülü aldı. İşte sokaklarda bulunan ama bizim hiç dikkat etmediğimiz hazineler bunlar. Ruhullah kendi ifadesiyle, “Mecidi Bey, sizin filminiz olmasaydı bağımlı olacaktım” diyor. Bu çocuklardan çok sayıda bulunduğuna inanıyorum.

Ruhullah’ın arkadaşı Mehdi şu anda tiyatroyla uğraşıyor. Bunu duyduğumda gurur duyuyorum. İslamşehr’de, zor koşullar altında yaşayan bir çocuktu. Toplumun içindeki bu yeteneklerin önleri açılırsa çok büyük başarılara ulaşabilirler.

Afgan çocuklar da aynı şekilde bu ülkede yaşıyor. Afgan toplumunun içinden çocukları yetiştirebilmemiz ne güzel olurdu. Hem ülkemize katkı sağlarlar hem de kendi ülkeleri için yararlı olurlar. Şamila’nın çok büyük bir insan olacağına kesinlikle inanıyorum. Çalışan çocuklar, bizim ihmal ettiğimiz parlak yeteneklere sahip bir topluluk. Oysa onlar her alanda karşımıza çıkabilecek hazineler. Kavşaklarda, sokaklarda onlara dikkat etmiyoruz. Benim filmimdeki çocuklar teslim olmuş insanlar değiller.

Elbette bunda benim çocukluk dönemimde karşılaştığım zorlukların ve mücadelelerin de payı var. Ancak bunun yanında umut, çaba, daha iyi olma ve kendini geliştirme mücadelesi de bulunuyor.

Soru: Bu çocuklar yaşadıkları zorluklar sayesinde rahatlığın ve esenliğin kıymetini de iyi biliyorlar.

Mecid Mecidi: Kesinlikle. Zorluk yaşadıkları için rahatlığın değerini biliyorlar. Yaşlarından çok daha ileride bir kavrayışa sahipler. Sıkıntıyı ve yoksunluğu tattıkları için kendilerine bir nimet ulaştığında onun değerini çok iyi anlıyorlar. Onlara bir kalem ya da kurşun kalem verin; onu nasıl koruyacaklarını bilir, kıymetini anlarlar. Aynı kalemi sıradan koşullarda yaşayan bir çocuğa verdiğinizde ise belki onu hiç kullanmaz bile.

Bu çocuklar haklarını almayı ve bunun için mücadele etmeyi öğrenmişler.

Soru: Onları kapıdan içeri almıyorlarsa duvardan giriyorlar. İlginç olan, filmde bu yöntemi öğretmenlerine de öğretiyorlar.

Mecid Mecidi: Çünkü hedefleri var ve ne için mücadele ettiklerini biliyorlar; başka bir yoldan geliyorlar. Bu çocuklar hakkında bildiklerim gerçekten şaşırtıcı. İnanın, yaşlarının çok ilerisinde düşünüyorlar.

Ancak bu çocukların başıboş ve sahipsiz kalması çok tehlikeli. Kimlikleri ellerinden alındığında, kişilikleri de ellerinden alınıyor; böylece her şeylerini kaybediyorlar. Kavşaklarda nasıl aşağılandıklarına, para kazanabilmek için neler yapmak zorunda kaldıklarına bakın. Yetkililer onlara bir kimlik kazandırır ve kendilerini tanımalarını sağlarsa kuşkusuz çok büyük insanlar olurlar.

Onlar sokakların içinden geliyorlar ve adeta bir antropoloji üniversitesini tamamlamış durumdalar. Bu nedenle yaşlarının çok ötesinde bir kavrayışa sahipler. Yedi yaşında çalışan bir çocuk, on yedi yaşındaki bir genç kadar şey anlayabiliyor.

Bir de Mustazafan Vakfı’na bakın: Devasa bir servetin üzerinde oturuyor. Benim sorum şu: Siz halk için ne yapıyorsunuz? Bilginiz olsun, bu vakıf yıllık gelirinin büyük bir bölümünü yoksulların giyim ve kuşam ihtiyaçlarını karşılamaya ayırıyor. Ancak bu da yine insanlara balık vermek; balık tutmayı öğretmek değil.

Mustazafan Vakfı yalnızca bir örnek. Bu tür kuruluşların sayısı çok fazla; milyarlar onlar için küçük para sayılıyor.

Sonuç olarak biz bu çocuklara, değerli hazineler oldukları düşüncesiyle yaklaştık ve gerçeği de olduğu gibi anlattık.

Bazı eleştirmenlerin, bu çocukların sorunlarına neden daha fazla odaklanmadığınız yönünde eleştirileri vardı. Bu konuda ne düşünüyorsunuz?

Mecid Mecidi: Onların sorunlarının ayrıntılarına inmek ve karanlık yönlerini göstermek bir erdem değildi; çünkü bu, onları daha fazla aşağılamak anlamına gelirdi. Oysa ben onları edilgen olmayan, teslim olmayan, istekleri için —yasa dışı yollara başvursalar bile— mücadele eden çocuklar olarak göstermek istedim.

Temel amacım onları güçlü ve yetenekli insanlar olarak ortaya koymaktı. Çok büyük yetenekleri var; önemli işler yapabilir ve bir gün büyük insanlara dönüşebilirler. Çünkü hiçbir şeyden korkmuyorlar.

Çalışan bir çocuğu gerçekte olduğundan daha kötü göstermek ona haksızlık etmektir. Biz onların üstün yanlarına işaret ettik. Özellikle vurguluyorum: Slogan atmadık, gerçeği insanlara gösterdik.

Şamila altı yaşından beri çalışıyor. Yaşadığı yer Dervaze Gar bölgesi. Hava karardığında korkutucu bir yer; o bölgede silah taşıyan insanlar var. Araştırma yapmak için gündüz vakti oraya gittiğimizde bile yanımızda birkaç kişi bulunuyordu.

Bir düşünün: Yedi-sekiz yaşındaki bir çocuk, gece saat onda metroda işi bittikten sonra Dervaze Gar sokaklarından evine dönüyor. Ne kadar büyük bir ruhsal zarara maruz kaldığını düşünün. Toplumun bu çocukları acımasız insanlar hâline getirdiğine inanıyorum. Bugün onlara yardım etmezsek yarın kavşaklarda yakamıza yapışacaklar.

Bu filmde çalışan çocuklara acıma duygusuyla yaklaşmadığımızı düşünüyorum. “Güneş”i, filmi izleyen herkesin bu çocuklara saygı duymasını sağlayacak, onlara merhametle bakılmasını engelleyecek bir anlayışla yaptık.

Yıllar önce yüzeysel filmlerin sinemaya girmesi konusunda “Bayağılığın ayak sesleri geliyor” diyerek uyarıda bulunmuştunuz. Pek çok kişi, “Güneş” filminin sonunda okulun zilinin çalmasını ve okul sahibinin binanın boşaltılması için karar vermesini, bu çocuklara destek verilmemesine yönelik bir uyarı olarak değerlendirdi. Siz de aynı fikirde misiniz?

Mecid Mecidi: Hem bir uyarı hem de bir umut. Ali’nin zili çalması, “Geri dönün” demek; okulda bulunmaya dair bir umudun varlığını gösteriyor. Ancak uyarı yönü çok daha güçlü. Bu çocuklara dikkat etmezsek çok tehlikeli, sorunlu insanlara dönüşebilirler. Ülke gelecekte bunun bedelini ne kadar ağır ödeyecek, başka insanlara ne tür zararlar verecekler?

Bu kişilerin yetişkinlik döneminde oluşturacağı suç zinciri, ekonomik meseleleri bir kenara bıraksak bile ülkedeki pek çok suça kaynaklık ediyor. Bugün ekonomik koşullar da son derece gergin; halkın sofrası her geçen gün biraz daha küçülüyor. Bu insanlar şehrin içine geliyor ve karanlık, yasa dışı işler yapıyorlar. Biz sokaklarda onların yalnızca dışarıdan görünen hâllerine tanık oluyoruz. Oysa yeraltındaki atölyelerde bu çocukların başına gelenleri, yaşadıkları korkunç olayları bilmiyoruz.

Bütün bu etkenler çocukların kişiliğini, ruhunu ve psikolojisini kırıyor. Onlar toplumun ruhsal kanserine dönüşüyor ve ülke için bir tehdit hâline geliyorlar.

“Güneş” filmi için iki ay boyunca Fellah bölgesindeki karakolda araştırma yaptım. Bu bölgede karı-koca arasındaki sorunların, aile anlaşmazlıklarının, namus cinayetlerinin ve kavgaların temelinde çalışan çocukların ve onların doğru biçimde yetiştirilmemesinin bulunduğunu fark ettim. Ne kadar değerli sermayeler boşa harcanmış, ülkeye ne büyük zararlar verilmiş! Oysa bu olayları önlemenin maliyeti ülke için çok daha düşük olurdu.

Ne yazık ki konuşmamın başında da belirttiğim gibi, ülkede kültürel planlama için açık ve uzun vadeli bir ufuk bulunmuyor.

Soru: Çünkü pek çok sanatçı ve sinemacının da kabul ettiği üzere kültür, yöneticilerin öncelikleri arasında değil. Onlar da bu durumdan büyük rahatsızlık duyuyor.

Mecid Mecidi: Kültür, yöneticiler açısından temelde ikinci planda kalan bir unsur. Bütün meselelerimiz siyasete bulaşmış durumda. Yöneticilerin hiçbir zaman ülkeyi ve halkı gerçekten düşündüklerini sanmıyorum. Ülkede hiçbir zaman millî bir bakış açısı hâkim olmadı.

Bana göre hangi gruptan, hangi kanattan, hangi siyasi kesimden, sağdan ya da soldan olduğumuz önemli değil. Önemli olan ülkenin inşa edilmesidir.

Hepimiz bu topluma aidiz. Toplumun inşa edilmesine katkıda bulunmalıyız. Ne yazık ki ülkedeki bütün siyasi akımlarda şöyle bir anlayış var: “Ben yoksam, her şey cehenneme dönsün; ne olursa olsun!” Tartışma programlarında yaşanan yıkıcı söylemlere bakın; gerçekten şaşırtıcıydı.

Tartışmaları takip ediyor, bu programları izliyor muydunuz?

Mecid Mecidi: Bu sahneleri izlerken depresyona giriyordum. Kendi kendime, “Siz ülkenin en üst düzey yöneticilerisiniz. Birbirinizi bu şekilde ifşa ediyorsunuz. Peki halktan ne bekleyebiliriz? İnsanların içinde nasıl bir umutsuzluk yaratıyorsunuz?” diye soruyordum.

Yani bu ülkede gerçekten iyi hiçbir şey yapılmadı mı? Neden birbirinizin yaptığı iyi işleri de biraz olsun dile getirmiyorsunuz? İnsanları neden bu kadar umutsuzluğa sürüklüyorsunuz? Herkes hırsız, herkes beceriksizmiş gibi konuşuyorsunuz.

Kendi kendime, “Biz nasıl bir ülkede yaşıyoruz?” diye düşünüyordum. Her birine tek tek şunu sormak istiyordum: Bir ülkenin değerini yok etmek, bir milleti aşağılamak ve seksen milyon insanı umutsuzluğa sürüklemek, sırf iktidarı ele geçirmek için gerçekten bu kadar değerli mi? Her şeyi yıkmaya hazır mısınız? Kardeşim, dört yıl sonra başka biri de sizi yıkacak.

Öyle konuşuyorlardı ki sanki herkes hırsız, herkes hainmiş gibi bir tablo çiziliyordu. Bu kadar büyük bir duyarsızlık ve sorumsuzluk karşısında şaşkınlık duyuyordum. Bir ya da iki adayın bir gün bunun hesabını vermesi gerektiğine inanıyorum. Burada kimseyi desteklemek gibi bir niyetim yok. Sözüm bütün bu beyefendilere.

Ülkeyi bu şekilde yıkarken sıradan insanların sizin sözleriniz hakkında ne düşüneceğini bir dakika olsun düşündünüz mü? Evinde oturan sıradan bir işçi bu görüntüleri izliyor ve “Ben nasıl bir ülkede yaşıyorum? Ülkenin yöneticileri hırsız ve hainmiş” diye düşünüyor. İnsanların arasına nasıl bir nifak tohumu ekiyorsunuz?

Çocuklarınızı Batı’ya göndermişsiniz; siz beyefendilerin çocuklarının hiçbiri İran’da yaşamıyor. Peki siz çalışan çocukları hiç düşünüyor musunuz? En azından biraz sorumluluk bilinciyle konuşun beyefendiler. Yıkmak kolaydır; bir dakikada her şeyi yerle bir edebilirsiniz. Bir binayı birkaç saat içinde yıkabilirsiniz ama onun bir katını inşa etmek bile zordur.

Söylediklerinin doğru olduğunu nereden bilebiliriz?

Mecid Mecidi: Yalnızca kendi çıkarlarını elde etmek için seksen milyon insanı umutsuzluğa sürüklemeye ve her şeyi yıkmaya hazırlar. Sözüm bütün bu beyefendilere: Tartışmalardaki bu sözleriyle, tepeden tırnağa millete ve halka ihanet ettiler.

Yani gerçekten son dört yılda bu ülkede iyi hiçbir şey yaşanmadı mı? Bu sözlerin dünyaya nasıl yansıdığı, onlara nasıl bir malzeme verdiği ve düşmanın değirmenine nasıl su taşıdığı meselesini bir kenara bırakıyorum. Ben İran halkından söz ediyorum. Siz beyefendiler, kendi hedeflerinize ulaşmak uğruna halka karşı insafsızlık ettiniz.

Böyle olmaz. Biraz adaletli olmak da iyidir. Keşke halk için biraz olsun yüreğiniz yansa. Ancak uygulamada bunun böyle olmadığını görüyoruz.

Sayın Reisi’nin seçilmesi hakkındaki düşünceniz nedir?

Mecid Mecidi: Benim sözüm bu tartışmaların çok ötesinde. Sayın Reisi meselesinden daha geniş bir noktaya işaret ediyorum. Ülke meselelerine millî bir bakışla yaklaşmamız gerektiğini söylüyorum. Her koşulda millî kimliği, halkı ve ülkeyi düşünen bir bakışa ihtiyacımız var. Böyle olmadığı sürece bu yaklaşım zarar verici olacaktır.

Herkes halkı düşündüğünü söylüyor ama oy almak için halkı rehin alıyor. İnsanların yorgun ve umutsuz olduğuna inanıyorum. Halkın umuda ihtiyacı var. İnsanların ruhsal açıdan bu kadar yorgun olduğu bir dönemde neden sürekli umutsuzluktan söz ediyorsunuz? Ne kadar karanlık, ne kadar acı! Artık insanların gözünü boyamayın. Biz sizin davranışlarınızın Ali gibi olmadığını biliyoruz.

Soru: Bu filmde yürütücü ekibiniz, yapımcıdan görüntü yönetmenine, sanat yönetmeninden senariste kadar sinemanın genç isimlerinden oluşuyordu. Önceki filmlerinizde daha deneyimli profesyoneller ön plandaydı.

Mecid Mecidi: Öncelikle bu ekiple çalışmanın benim için çok iyi bir deneyim olduğunu söylemeliyim. Ancak bildiğiniz gibi İran sinemasının ana gövdesinden yaklaşık on yıl uzak kalmıştım. Yedi yıl boyunca Peygamber filminin yapımıyla uğraştım, iki yıldan fazla bir süre de Hindistan’da bulundum.

Toplumsal sinemaya yeniden döndüğümde, konunun önemini dikkate alarak daha genç bir ekibe ihtiyaç duyduğumu hissettim. Ben analog kuşağından geliyordum ve dijital sinema dönemine geçmiştim. Bu süreçte iyi deneyime sahip, yaratıcı gençlerden yararlanmak istedim.

Hüman Behmeniş ile çalıştım. Bana göre İran sinemasının en iyi görüntü yönetmeni odur. Bunu bütün İranlı görüntü yönetmenlerine saygı duyarak ve açıkça söylüyorum. O yalnızca görüntü yönetmeni değil, kendi başına bir yetenek. Önümüzdeki yıllarda onun yeteneğinin, kapasitesinin ve olağanüstü becerisinin parıltılarını kesinlikle göreceksiniz.

Nima Cavidî ile de çalıştım. Daha önceki iki filmini izlemiş, bakış açısını sevmiştim. Filmlerini izlediğimde kendi kendime, “Bir gün senaryo yazarlığına döndüğümde mutlaka Nima ile çalışmalıyım” demiştim. Üstelik aramızda bir dostluk da vardı; daha önce birlikte çalışmıştık. “Güneş”in senaryosu üzerinde altı-yedi ay birlikte çalıştık. Daha sonra Keyvan Mukaddem de ekibimize katıldı.

O da sanat yönetimi ve mimari tasarım alanında çok yetenekli. Ferhadi’nin filmlerindeki deneyimleri ve son çalışması olan “Tahtî” filmindeki oldukça zor ve güzel tasarım çalışması nedeniyle onunla birlikte olmak istedik. Filmdeki tünellerin yüzde beşi CGI dışında tamamen inşa edildi. Büyük bir hangarda yaklaşık kırk-elli gün çekim yaptık. Genç bir ekibin varlığı kesinlikle çok etkili oldu.

Muhammed Askerî, Emir Benan ve diğerleri… Seçimlerimizin hepsi bilinçliydi. Gençlerin enerjisinden, deneyiminden ve mücadeleci ruhundan yararlanmak istedik. Her hâlükârda sokakta yapılan çekimlerin çok zor ve yorucu olduğunu kabul etmeliyiz. Genç ekip, bu filmin yapımında iyi bir itici güç oldu.

Soru: Gençlerden yararlanmanıza rağmen Keyvan Mukaddem ile konuştuğumda, sizin onların yanında bulunmanızın büyük bir kazanım olduğunu düşündüğünü söyledi.

Mecid Mecidi: Şunu söyleyeyim: Ben hiçbir zaman yaşlanmayı düşünmüyorum! (Gülüyor.) İş bakımından söylüyorum. Sabah saat altıda sette olurum. Yaptığım her filmi ilk ve son filmimmiş gibi düşünürüm. Sürekli korkar, endişelenirim. Gerçekten sanki ilk filmimi çekiyormuşum gibi hissederim; sanki yeniden “Beduk”u yapıyorum.

Bunları söylerken tevazu gösterdiğimi düşünmeyin. Hayır, gerçekten böyle hissediyorum. Çünkü sanatın bir zirvesi ya da son noktası olmadığına inanıyorum. Sürekli öğrenmeliyiz. Yaratıcılığınızı ortaya çıkaran şey de bu öğrenme sürecidir.

Bazı genç arkadaşların varlığından ilham alıyorum ve bunu söylemekten hiç çekinmiyorum. Bunu karşılıklı bir alışveriş olarak görüyorum.

Büyük ustalarla, örneğin Vittorio Storaro ile çalıştığımda bunu daha iyi anlıyorum. Storaro yetmiş üç yaşında ama çekim sırasında sanki otuz yaşındaymış gibi. Sürekli çalışıyordu, bir an bile oturmuyordu. Yalnızca planı çektiğimiz sırada oturuyordu.

Ben bazı konularda Storaro’ya önerilerde bulunduğumda bana teşekkür ediyor, “Bunu söylediğin için teşekkür ederim” diyordu. Oysa ben ona, “Ben senden öğreniyorum” diyordum. Biz her zaman öğrenme hâlindeyiz. Yeni bir görüş ortaya konduğunda neden ondan yararlanmayayım? Neden söylemeyeyim?

Soru: Ne yazık ki genç yönetmenlerin çoğu sizin gibi düşünmüyor ve sizin bakış açınıza sahip değil.

Mecid Mecidi: Kaybeden kendileri oluyor. Filmin sonunda “...’dan bir film” diye yazdıklarında, daha koruk olmadan üzüm olmak istiyorlar. İşin kuralı edep sahibi olmaktır.

Bana göre sanatsal çalışmanın ve sanat alanının kendine özgü bir adabı vardır; buna uymak gerekir. Tıpkı ibadetin bir adabı olduğu gibi. İşte kalbin orada bulunması, yani insanın bütün varlığıyla yaptığı işe yönelmesi çok önemlidir.

Sanat eseri üretirken temiz ve arı duru olmalısınız. Sanat eseri yaratmak budur. “Ben, ben” demek, insanın önce kendi babasını bile bezdirir! Öğrenebilmek için önce çıraklık yapmalısınız.

Soru: Filmin oyuncularından da söz edelim. Ali Nasîriyan’ın yanı sıra Cevad İzzetî de rolünü farklı ve inandırıcı bir biçimde oynadı.

Mecid Mecidi: Oyuncular üzerine önceden çok düşünmüştük. Cevad İzzetî son derece yetenekli. İran sinemasında çok büyük beceriye sahip az sayıdaki oyuncudan biri. Onun yeteneğinin İran sinemasında henüz bütünüyle keşfedilmediğine inanıyorum. Cevad İzzetî bu filmde öyle oynuyordu ki sanki profesyonel bir oyuncu değilmiş gibiydi.

“Güneş” filminin konusu zaman aşımına uğrayacak bir mesele değildi; aksine evrensel bir hikâyeye sahip. Sinemaların son bir yılda yaşadığı salgın koşulları ve gerginlikler düşünüldüğünde filmi gösterime sokmaya neden karar verdiniz?

Mecid Mecidi: Her hâlükârda filmin gösterime girmesi gerekiyordu. Nevruz döneminde koşullar nispeten uygundu. Elbette pandemi koşullarının iyileşmesini umuyorduk. Buna rağmen film, gişede diğer filmlere kıyasla daha başarılı oldu.

Dijital platformlardan da çok umutluyuz; çünkü bu mecralarda filmler daha fazla izleyiciye ulaşabiliyor. Her ne kadar sinema perdesi başka bir şey olsa da… Hem sanatsal açıdan hem de çocukların kamera arkasında harcadıkları emek bakımından filmin sinema perdesinde gösterilmesi önemliydi. Yapılan işin değerinin perdede görülmesi gerekiyordu.

Hüman Behmeniş’in görüntü yönetmenliği olağanüstü. Tünel sahnelerini güzel bir tablo gibi görüyorum.

Her hâlükârda önemli olan filmin mesajıdır. Bu mesaj insanlara ulaştı. Venedik Film Festivali’nden sonra izleyicilerden çok güzel tepkiler aldık.

“Güneş” filmi hakkında dile getirilen noktalardan biri de Oscar ödülünün son aşamasına kalamamasıydı. Bu konuda ne düşünüyorsunuz?

Mecid Mecidi: Bu yıl Oscar’ın işleyişine yönelik çok sayıda eleştiri vardı. Bunun bir bölümü ilgili kategoriyle, bir bölümü siyasete bağımlı ilişkilerle, bir bölümü de şansla ilgiliydi.

Her hâlükârda “Güneş”, kabul edilen on beş film arasına girdi. Beş adaydan biri olacağına dair büyük umut vardı ama sonuçta gerçekleşmedi. Orada filmin kabul edilmemesine yol açan pek çok ilişki ve etken bulunuyor.

Oscar’da seçilseydi hem benim için hem de İran sineması için güzel bir gelişme olurdu. Ancak pandemi hayatı ve çalışmayı felç etmiş olmasına rağmen film kendi başına pek çok başarı elde etti. Pandemi olmasaydı gerçekleştirmeyi düşündüğümüz çok sayıda program vardı.

Pek çok kişi filmin otuz milyar tümenlik bir gişe geliri elde edeceğini öngörüyordu. Sinemaların durgun olduğu koşullarda, yaklaşık altı haftalık gösterimden sonra bir milyar tümenin üzerinde gelir elde etti. Bu da normal koşullarda filmin çok büyük bir potansiyele sahip olduğunu ve kayda değer bir gişe başarısı yakalayabileceğini gösteriyor.

Şu anda neler yapıyorsunuz?

Mecid Mecidi: 2018 yılında Çin sinemasıyla bir çocuk filmi yapmak üzere anlaşma imzaladık. Ne yazık ki pandemi nedeniyle proje ertelendi. Büyük ihtimalle bu yıl bu proje üzerinde çalışacağım. Çin sinemasında bir yol açmayı istiyorum.

Çin sinemasının yıllık mali hacmi 14 milyar dolar. İran sinemasının buradaki payı ise sıfırın altında. İran sinemasının altyapısında bir sorun bulunduğunu ve bu konuda kimsenin çalışmadığını söylerken kastettiğim şey bu. Pazarlama meselesini hiçbir zaman ciddiye almadık.

Asya ülkelerini ve bölge ülkelerini davet edebilirdik. Türkiye’nin dizi sektöründe yaptığı gibi… Üstelik Türkiye’nin yaptığı işlerin yıkıcı etkileri de var.

Bu durum, pazar yaklaşımına sahip olmadığımızı gösteriyor. Çin ile siyasi sorunlar yaşayan Hindistan bile Çin sinemasının 14 milyar dolarlık pazarından yüzde yedi-sekiz pay almayı başardı. ABD’nin payı yüzde 35’ti; bunu yüzde 20’ye düşürdüler. ABD’nin payı ne kadar azalırsa farklı ülkelerin yararına olur. Avrupa’nın Çin sinemasındaki payı yüzde 15. Çin sinemasının kendi payı ise yüzde 30. Bizim ise hiçbir payımız yok.

Çin’de film üretebilir ve gösterime sokabilirsek, Çin sinemasının yalnızca yüzde birini bile elde etsek İran sinemasında büyük bir fırtına kopar. Çin’den 30-40 milyon dolar getirebiliriz. Böylece hem İran sineması canlanır hem de sinema endüstrimiz dönüşür.

İran sineması açısından önemli olan şu: Salon kapasitesi ve altyapı bakımından sinemamız gişenin beklentilerini karşılayabilecek durumda değil. İnsanlar da sinemaya gitmeyi düşünemiyor; geçim derdi o kadar ağır ki en temel ihtiyaçlarını bile karşılamakta zorlanıyorlar. Asıl mesele bir pazar bulmak. Pazar bulmadan sinemanın varlığını sürdürmesini güvence altına alamayız. Bu umutla Çin’de sinema alanında yeni bir İpek Yolu açmak istiyoruz.

Bir sonraki filminizi İran’da ne zaman çekeceksiniz?

Mecid Mecidi: Bir sonraki filmi çekebilmem için önce yeniden dolmam gerekiyor. Bir film yaptığımda içim boşalıyor. Yeniden gözden geçirmeye, dünyaya başka bir gözle bakmaya ve bağ kurabileceğim bir konuya ihtiyaç duyuyorum.

Umarım gücüm yettiğince film yapabilirim.

Son olarak bu fırsattan yararlanarak filmin yapımında bize yardımcı olan herkese teşekkür etmek istiyorum. Emir Benan’ın bu filmdeki varlığı özellikle dikkat çekiciydi; çünkü çok yetenekli. Yapımcılık alanında, kaygı taşıyan ve gişeyi tek mesele olarak görmeyen gençlerin sinemaya çok olumlu katkıları oluyor.

Storaro’nun sözünü hatırlatayım: Bir filmde biz bir orkestra gibiyiz. Bir kişi yanlış nota çalarsa her şey bozulur. “Güneş” filminin ekibi çok iyi bir ekipti; herkes işin bir bölümünü üstlendi. Özellikle Behmeniş gerçekten olağanüstü bir yetenek. İran sinemasında Sayın Behmeniş’i bekleyin; sizi şaşırtacak.

Ayrıca ekipteki herkese, özellikle sevgili Muhammed Askerî’ye, İran sinemasının en iyi yapım sorumlularından biri olan Mehdi Bedrlo’ya, ekibin yönetimini üstlenen eski dostum Ali Sebzevarî’ye, kurgucu Hasan Hasandost’a, her zaman birlikte çalıştığım ses tasarımcısı Muhammed Rıza Delpak’a ve film müziğinin yeni yeteneklerinden biri olan Ramin Kuşa’ya özel olarak teşekkür ediyorum.