İranlı yönetmen Mecid Mecidi'nin 69. Meşhed Bölgesel Genç Sinemacılar Festivali'nde gerçekleştirdiği deneyim paylaşımı söyleşisinden...

19 Şehriver 1403 (9 Eylül 2024)

İran sinemasının önemli yönetmenlerinden Mecid Mecidi, 69. Meşhed Bölgesel Genç Sinemacılar Festivali kapsamında düzenlenen deneyim paylaşımı atölyesinde genç sinemacılarla bir araya geldi. Söyleşide İran sinemasının bugünkü durumundan dijital teknolojinin sanat üzerindeki etkisine, film yapımının inceliklerinden kendi filmlerinin ortaya çıkış hikâyelerine kadar pek çok konuya değindi.

Mecidi, konuşmasının başında İran sinemasının mevcut durumuna ilişkin eleştirilerini dile getirirken ülkenin dört bir yanında keşfedilmeyi bekleyen büyük yetenekler bulunduğunu vurguladı.

"Bir zamanlar filmlerini izlemek için kuyruklara girdiğimiz İran sinemasından bugün geriye neredeyse cansız bir beden kaldı."

"Bu ülkenin dört bir yanında, sonradan iyi yönetmenlere dönüşmüş yetenekler gördüm. Sizlerin de İran sinemasının gelecekteki hazineleri arasında yer alabileceğinize inanıyorum. Bir zamanlar altmışlı, yetmişli, hatta seksenli yılların bazı filmlerini izleyebilmek için büyük bir sevgi ve heyecanla sinema salonlarının önünde kuyruklara girerdik. Oysa bugün sanki bu sinemanın üzerine ölümün tozu serpilmiş; kimliğini yitirmiş durumda.

1998 yılında sinemanın yüzüncü yılı kutlamalarında bir konuşma yapmıştım. O gün, sonradan çok dikkat çeken bir cümle kurdum: 'Bayağılığın ayak sesleri geliyor.' İran sinemasının çok geçmeden bu bayağılığın pençesine düşeceği konusunda uyarıda bulunmuştum.

Bugün ise İran sinemasının bizzat bayağılığın somut bir görüntüsüne dönüştüğüne tanık oluyoruz. Dijital platformlar, sanatsal ve yapısal açıdan yıkıcı eserler üretiyor. Bunların sinemayla, halkla, halkın yaşamıyla, düşüncesiyle, kültürüyle ve yerel kimliğimizle hiçbir bağı bulunmuyor."

Genç sinemacılar İran sinemasının gelecekteki dayanağıdır

"Ben taviz veren biri değilim. Ancak İran sinemasının gelecekteki düğümlerinin sizin ellerinizde çözüleceğine ve gençlerin sinemasında yeni tohumların atılacağına inanıyorum.

Genç sinemacıların varlığı, İran sinemasının geleceği için umut veriyor. Film yapabilmek için hangi yoksunluklarla mücadele ettiğinizi biliyorum. Fakat bu zorluklar sanatın doğasında vardır ve sizi daha yüksek bir mertebeye taşıyabilir. Benim umudum siz gençlerde ve büyük şehirlerin dışında yetişen yeni kuşakta."

Mecidi, yeni teknolojilerin aşırı kullanımının genç sinemacıları tembelleştirebileceği konusunda da uyarıda bulundu.

"Yeni teknolojiler sinemacılara altın değerinde fırsatlar sunuyor. Fakat aynı ölçüde gençleri tembelleştirebilir, yaratıcılıklarını ve sanatsal yönlerini ellerinden alabilir.

Bir keresinde genç bir yönetmen film çekmişti ve filmi izlememiz için çok ısrar ediyordu. Ancak filmin teknik işlemlerini henüz tamamlamamıştı. İlk on dakikasını izledim. Yönetmen de film gösterilirken bazı sahnelerde neler olacağını anlatıyordu.

On beş dakika sonra filmi izlemeyi bıraktım ve ona şunu söyledim: 'Peki, senin filmin nerede? İzlediğim şeyin tamamı açıklamadan ibaret!'

Demek istediğim, bu tür imkânlar zihninizi tembelleştirebilir. Sanki bazıları yaratıcılık denen şeyi de dijital teknolojiye devretmek istiyor."

Dijital teknoloji sanatla aramdaki bağı koparıyor

Mecidi, ilk filmlerinden biri olan Baduk'un Sistan ve Belucistan bölgesinde çekildiği dönemi anlatarak geçmişteki teknik sınırlılıkların kendilerini nasıl daha dikkatli ve yaratıcı olmaya yönelttiğini açıkladı.

"O zamanlar 2C kamera kullanıyorduk. Bu kamera esas olarak dublaj için tasarlanmıştı; çekim sırasında ses kaydetmeye uygun değildi. Kamera çalıştığında jet motorunu andıran bir ses çıkarıyor, herkesin dikkatini dağıtıyordu.

Daha sonra sessiz BL kameralar geldi. Böylece sahneyi kontrol etme imkânımız oldu.

O günlerde her şeyi uzak plandan görüyorduk. Yakın planları bile uzak plandan düşünüyorduk. Monitör yoktu, başka bir şey yoktu. Her şeyi geniş açıdan deneyimliyorduk. Duygunun aktarılmasını, oyunculukları, mekânın düzenlenmesini, atmosferi ve bütün ayrıntıları bu şekilde kavramak zorundaydık.

Ancak bu sınırlılıklar bizi daha dikkatli olmaya ve doğru gözlem yapmaya yöneltiyordu. Bir mekân seçmeye gittiğimizde oradaki renk unsurlarını bile düşünürdük. Bu da yaratıcı yönlerimizin canlı kalmasını, hatta daha da gelişmesini sağlardı."

Dijital teknolojiyle çektiği ilk film olan Bulutların Ötesinde (Beyond the Clouds) hakkında ise şunları söyledi:

"Bu kadar çok imkânın bulunduğunu düşünüyordum. Ancak aynı zamanda dijital teknolojinin sanat dünyasıyla aramdaki bağı kopardığını hissediyordum.

Eskiden uzak planlarla çalışırken çevrenin üzerimdeki etkisini hissedebiliyordum. Dijital teknoloji ise bizi dar bir açıya, sınırlı bir çerçeveye hapsetti. Sanki yalnızca o çerçevenin içinde yaşamak ve çalışmak zorundaymışız gibi.

Önemli olan, bir yönetmen olarak bu kalıpları kırabilmenizdir.

Başarılı yönetmen, iyi bakabilen ve iyi gözlem yapabilen kişidir. Her ayrıntıya dikkat etmeli ve bunları filmlerimizde kullanmalıyız. Gençlerin kostümden müziğe, filmin bütün unsurlarına kadar her şeyi dikkatle gözlemlemesi gerektiğine inanıyorum."

En büyük sermayeniz, kendi hayatınızdır

Mecidi, bir fikrin sinemasal anlatıya dönüşmesinde yönetmenin yaşam deneyiminin belirleyici olduğunu vurguladı.

"Bizi genellikle bir fikir kendine çeker. Ancak asıl soru, bu fikri nasıl ele alacağımız ve onu yaşadığımız hayatın bir anlatısına nasıl dönüştüreceğimizdir. En önemli mesele budur. Burada sizin yaşam deneyiminiz belirleyici olur.

En büyük sermayeniz, kendi hayatınızdır.

Doğru gözlem yapmak, sahada araştırma yürütmek ve doğrudan deneyim kazanmak, bütün bunlar size çok yardımcı olur. Senaryo yazarlığı kitapları okumak elbette iyidir ama bu kitaplar tek başına sizi yönetmen yapmaz. Önemli olan gözlemlemektir. Saha araştırması da mucizeler yaratır.

Bir mekânla bütünleştiğinizde, artık oradaki her şeyi kendinizin kılarsınız."

Üç görme engelli çocukla yapılan olağanüstü yolculuk

Mecidi, Göklerin Çocukları filmini hazırlarken görme engelli çocuklarla tanışmasının ve sonrasında Tanrı'nın Rengi filminin ortaya çıkmasına zemin hazırlayan yolculuğun hikâyesini anlattı.

"İlginçtir, Göklerin Çocukları filmini çekerken daha güçlü bir etki yaratabilmek için profesyonel oyuncular yerine sıradan insanları kamera karşısına çıkarmak istiyordum. Bu nedenle görme engelli bir babayı canlandıracak kişi için de profesyonel olmayan birini tercih etmeyi düşündüm.

Elbette tanınmış oyuncuların kullanılmasına karşı değilim. Ancak hikâyelerimdeki insanları sokaklardan, halkın içinden seçmek istiyordum.

Filmde görme engelli bir baba vardı. Aklıma, görme engelli öğretmenlerin bulunduğu bir eğitim kurumuna gitmek geldi. Oraya gittiğimde olağanüstü şeylerle karşılaştım. Yatılı olarak eğitim gören çocuklar gördüm.

Bu çocukları görmek ve ailelerinden uzakta, yabancı bir ortamda yaşamayı nasıl başardıklarını düşünmek beni derinden etkiledi. Kendi kendime, 'Rahman olan Allah bu çocukları neden görme engelli olarak yaratmış?' diye soruyordum.

Onları tanıdıkça sorularım daha da çoğaldı. Yaşam biçimlerini anlayamıyordum; bana çok farklı geliyordu. Onlarla bir yolculuğa çıkmaya karar verdim. Üstelik başlangıçta bu yolculukla ilgili bir film çekmeyi hiç düşünmüyordum."

Mecidi, üç görme engelli çocukla birlikte İran'ın kuzeyine yaptıkları yolculuğu şöyle anlattı:

"Bu çocuklar yaşam deneyimlerini sesler aracılığıyla aktarıyorlardı. Deneyimlerinin büyük bölümünün işitme duyusu üzerinden şekillendiğini düşündüm. Acaba doğayla karşılaştıklarında, rüzgârı ve yağmuru nasıl deneyimliyorlardı?

Bu nedenle aralarından üç çocuk seçtim ve birlikte İran'ın kuzeyine doğru yola çıktık.

Onlara nerede olduğumuzu söylemedim. Çünkü kendilerinin keşfetmesini istiyordum. Ben de onlarla birlikte yeni şeyler keşfetmek istiyordum.

Benim düşüncem, onları bilinmeyen bir dünyayla tanıştırmaktı. Fakat her şey tam tersine döndü.

Bir ormana gittik. Deneyimli sinema sesçisi Muhammed Rıza Delpak da bu yolculukta bize eşlik ediyordu.

Ormanda birden çocuklardan biri, 'Ne güzel bir ışık!' dedi.

Bu söz beni çok şaşırttı. Çünkü bu çocuklar tamamen görme engelliydi. Neyden söz ettiklerini anlamak istiyordum. Gözlerimi kapattım ve onlarla birlikte yürümeye başladım. Önce güneşin sıcaklığını ışık olarak algıladıklarını düşündüm. Ancak güneşin ışınları o kadar sıcak değildi."

Mecidi, yolculuğun en etkileyici anlarından birini şöyle aktardı:

"Biraz daha ilerlediğimizde yine ışığı hissettiklerini söylediler. Onlara bu ışığın nasıl bir şey olduğunu sordum. Ağaçların dalları arasından geçen hafif esintiyi ışık olarak algıladıklarını fark ettim.

O an, bu çocukların varlığı ne kadar güzel gördüklerini anladım.

Ancak nehrin sesini duyduklarında korktular. Bunun bir ayının sesi olduğunu söylediler! Suyun sesinin böyle olamayacağını düşünüyorlardı. Çünkü su onlara göre merhametliydi; oysa duydukları ses vahşiydi.

Korkarak suyun kenarına yaklaştılar. Ellerinden yavaşça tuttuk ve onları suyla tanıştırdık.

Bu çocukların her şeyi nasıl kendilerine ait kıldıklarını gördüm. Kendi kendime sordum: Biz varoluştan ne kadarını alabiliyoruz? Sanki biz gündelik hayatın tekrarları içinde kaybolmuşuz. Oysa varoluş, sürekli kendini tekrarlayan bir döngüden ibaret değil."

Yolculuğun bir başka anında yaşadığı deneyim ise Mecidi'yi derinden etkiledi:

"Yolculuğun bir bölümünde çocukların birden sessizleştiğini fark ettim. Nehrin kenarındaki taşlara dokunuyorlardı.

Taşları elleriyle yokluyor, üzerlerinde bir şeyler yazılı olduğunu düşünüyorlardı. Çünkü onların bütün dünyası dokunma duyusu aracılığıyla şekilleniyordu.

Onlara taşın üzerinde ne yazdığını sordum. Bazen taşın üzerinde Allah kelimesinin yazılı olduğunu söylüyorlardı.

O anda gerçekten çok duygulandım.

Bütün varlıkların Allah'ı tesbih ettiğini söylerler ya... İşte ben bunu o gün bizzat gördüm."

Film yapmak, keşfetmek gibidir

Mecidi, bu yolculuğun Tanrı'nın Rengi filminin başlangıcı olduğunu belirterek şunları söyledi:

"Ben kendi sorularımın cevaplarını arıyordum. Fakat sanki o çocuklar elimden tutup beni bilinmeyen bir dünyaya götürdüler.

Bütün bunları anlatmamın nedeni, film yapmanın bir keşif süreci olduğunu söylemek.

Bir hikâye ve konu sizin içinizde olgunlaşmadan, sizinle bütünleşmeden iyi bir esere dönüşemez.

Defalarca senaryoları ön hazırlık aşamasına kadar getirdim, ancak birdenbire vazgeçtim. Çünkü kendimi o hikâyeyle bütünleşmiş hissetmiyordum.

Film yapımı, öncelikle sizin varlığınızın süzgecinden geçmelidir.

Size tavsiyem, kendi yaşam alanınızdan uzaklaşmamanızdır. Yaşadığınız yerde, kendi çevrenizde filmler yapın ve buna inanın."

Göklerin Çocukları senaryosunu herkes reddetmişti!

Mecidi, filmin yapım sürecinde karşılaştığı güçlükleri şöyle anlattı:

"Göklerin Çocukları filmini yapmak istediğimde senaryoyu götürdüğüm her yerden ret cevabı aldım. Farabi Sinema Vakfı'ndan, televizyondan, Sanat Merkezi'nden ve diğer kurumlardan...

Bana, 'Böyle bir hikâyeden film mi olur? Bu ancak on dakikalık bir iş. Nasıl bir hikâye bu?' diyorlardı. Kendi arkadaşlarım bile aynı şeyi söylüyordu.

Ama ben üç yıl boyunca bu senaryonun arkasında durdum. İyi bir film olacağını biliyordum; çünkü o hikâyeyi yaşamıştım. O duyguyu ve insan onurunu yakından görmüştüm.

1990'lı yıllarda acımasız ve sert toplumsal gerçekçi filmler modası vardı. Ben ise o sinema anlayışının karşısında farklı bir film yapmak istiyordum.

Çocuk ve Gençlik Geliştirme Enstitüsü de çeşitli şartlar ve aracıların devreye girmesiyle projeyi kabul etti. Çünkü onlara göre Göklerin Çocukları ancak kısa film olabilecek bir hikâyeydi.

Bunun tam tersi de başıma geldi. Herkesin 'Bu filmi mutlaka yapmalısın' dediği projeler oldu. Ancak ben onlara inanmıyordum ve çekmedim."

Mecidi, kendine inanmanın narsisizme dönüşmemesi gerektiği konusunda da uyarıda bulundu:

"Bütün bunlara rağmen kendinize duyduğunuz güvenin narsisizme dönüşmemesine dikkat edin.

Bir başka önemli nokta da özellikle senaryo yazımında ekip çalışmasına önem vermenizdir. Bu, yaratıcılığınızı geliştirir. Üç dört kişi bir araya gelerek bir senaryo üzerine tartışın ve birlikte yazın. Risk alıp tek başınıza yazmayın. Çünkü bir filmi bir grup insan birlikte yapar."

Neden tanınmış oyuncularla daha az çalışıyorum?

Mecidi, oyuncu seçimleri konusunda da kendi yaklaşımını anlattı:

"Ünlü oyunculara daha az yönelmemin nedenlerinden biri, onların zamanla kendilerini tekrarlamaya başlamalarıdır.

Filmlerimdeki insanların tamamen özgün, daha önce görmediğimiz kişiler olmasını istiyorum. Çünkü film bütünüyle duygudan ibarettir. Bu duyguları doğru biçimde aktarabilmeniz gerekir.

Oyunculuk deneyimimin de çalışmalarım üzerinde etkisi oldu. Çünkü kamera karşısında duran bir oyuncunun ne kadar baskı altında olduğunu biliyorum.

Bizim yöntemlerimizden biri, bazı sahneleri provalar sırasında çekmekti. Örneğin Söğüt Ağacı filminde Perviz Perestui hangi planların gerçek çekim, hangilerinin prova olduğunu bilmiyordu. Hatta bazen onu yanıltıyorduk. Bazı anlarda çekim yaptığımızı sanıyordu ama kamerayı çalıştırmıyorduk!"

Bir giysi bile karakteri değiştirebilir

Filmlerinin belgesel gerçekçiliği taşıdığı yönündeki bir soruya Mecidi şöyle cevap verdi:

"Hiçbir belgesel bütünüyle gerçek değildir. Belgesel dediğimiz şey de sizin müdahalenizde şekillenir.

Gerçek hayatta var olan her şeyin mutlaka filmde yer alması gerekmez. Çünkü sinemanın doğası gerçekliği yeniden kurmaktır.

Bir filmi kurtaran şey, sizin o filmle bütünleşmenizdir.

Filmin bütün unsurları önemlidir. Bazen bir giysi ya da bir renk, filmin yönünü değiştirebilir.

Örneğin Göklerin Çocukları filminde Ali için kolsuz bir kazak arıyorduk. Çok aradık ama bulamadık. Sonunda bir çocuğun üzerinde gördüm. Annesine gittik ve o giysiyi ondan aldık.

İşte o zaman Ali, gerçekten Ali oldu."

Mecidi, Serçe Şarkısı filminin mekân seçimiyle ilgili bir soruya da şu cevabı verdi:

"Filmde mekân her zaman karakterin bir parçasıdır. Mekân, filmin oyuncularından biri gibidir. Bir kimliği olmalı ve filmin kişiliğinin bir parçası hâline gelmelidir. Çoğu zaman mekânların yeniden inşa edilmesi bile gerekir."

Sinemanın slogana dönüşmesi nasıl önlenir?

Mecidi, filmlerde sloganlaşmadan ve ideolojik söylemden nasıl kaçınılacağına ilişkin bir soruya insanın yaratılışında bulunan ortak değerlere dikkat çekerek cevap verdi:

"Size basit bir formül söyleyeceğim: İnsan fıtratı, ezelî ve ebedî bir dildir.

Sevgi, merhamet, bağışlama, fedakârlık ve özveri gibi kelimeler bütün insanlığa ait insani ve manevi değerlerdir.

Dünyanın bir köşesinde yaşayan insanların sevgiyi ve merhameti anlamadığını ya da Allah'ın varlığını kavrayamadığını söyleyemeyiz. Bütün bu değerler insanın özünde zaten vardır.

Bu dile yaklaştığımızda herkesin anlayabileceği, evrensel bir dille konuşmuş oluruz.

Ancak aynı değerler fıtri özelliklerinden çıkarılıp ideolojiye dönüştürüldüklerinde itici hâle gelirler.

Bu nedenle insanın manevi ve fıtri yönlerine yaklaşın."

Tanrı'nın Rengi konusunda yaptığım büyük hata

Mecidi, filminin adının başka bir dile çevrilmesi sırasında yaptığı hatadan söz etti:

"İlginçtir, Tanrı'nın Rengi filminde büyük bir hata yaptım. Bu hata da yine ideolojik kaygılardan kaynaklanıyordu.

Filmin adı Farsçada Tanrı'nın Rengi. Ancak çeviri sırasında bana adını Cennetin Rengi olarak değiştirmemi önerdiler. Tanrı'nın Rengi isminin fazla sloganvari olduğunu söylediler.

Fakat filmin Fransa'daki gösterimi sırasında, Le Monde gazetesinin tanınmış eleştirmenlerinden biri filmin adıyla ilgili ciddi bir eleştirisi olduğunu söyledi.

Farsça ismin bu kadar güzel olmasına rağmen neden çeviride Cennetin Rengi adının tercih edildiğini anlayamadığını belirtti."

Mecidi, ideolojik yaklaşımın sinemayı evrenselliğinden uzaklaştırdığını belirterek sözlerini şöyle sürdürdü:

"Bazı İran filmleriyle karşılaştığımda, 'Bu filmi bir tek Ay görmemiş olmalı' diyorum. Çünkü dünyanın her yerinde gösterilmiş oluyorlar!

Ancak bir film ideolojik hâle geldiği anda artık ilerleyemiyor.

İşte bu nedenle insanın fıtri yönleri önemlidir.

Peygamberler de bunun için geldiler: İnsan fıtratını yeniden canlandırmak için. Sanat da aynı amaç doğrultusunda var olmalıdır.

Fakat ülkemizde her şey kişisel tercihlere göre şekilleniyor. Yöneticiler göreve gelir gelmez insanları kendi istedikleri biçime sokmaya çalışıyor, her şeyi siyasallaştırıyorlar. Bunun sonucunda da bugün gördüğümüz kimliksiz sinema ortaya çıkıyor."

Hz. Muhammed'i siyasi bir bakış açısıyla değerlendirmemeliyiz

Mecidi, söyleşinin son bölümünde Muhammed: Allah'ın Elçisi filmi ve Mustafa Akkad'ın Çağrı filmi hakkındaki düşüncelerini dile getirdi:

"Mustafa Akkad'ın filmi bütünüyle savaş üzerine kurulu. Sanki İslam Peygamberi bütün hayatını savaşarak geçirmiş gibi bir izlenim veriyor. Bu, İslam Peygamberi'ne yapılmış bir haksızlıktır.

Âlemlere rahmet olarak gönderilen bir peygamberden söz ediyoruz. Buna rağmen hakkında yalnızca iki film yapılmış durumda.

Siyasi bakış açımızın asıl olanla tali olanı birbirine karıştırmasına izin vermemeliyiz. Pek çok şeye inanabiliriz, ancak bunları birbirinden ayırmayı öğrenmeliyiz.

İslam Peygamberi'ni siyasi bir bakış açısıyla değerlendirmemeliyiz. Özgür düşünceli olmalı, bu konu hakkında açık bir zihinle hüküm vermeliyiz."

Atölyenin sonunda Mecid Mecidi, festivale katılan genç yönetmenlerle hatıra fotoğrafı çektirdi.

69. Meşhed Bölgesel Genç Sinemacılar Festivali, 17-20 Şehriver 1403 tarihleri arasında, Muhammed Hüseyin Zade'nin festival direktörlüğünde ve İran Genç Sinemacılar Derneği Meşhed Şubesi'nin ev sahipliğinde gerçekleştirildi.

Kaynak: Tesnim Haber Ajansı – Mecid Mecidi'nin 69. Meşhed Bölgesel Genç Sinemacılar Festivali'ndeki deneyim paylaşımı söyleşisi.

DERKENAR

Ağaçkakan

دارکوب –

Said Ensarian'ın hatırası

Üniversite öğrenciliğimin ilk yıllarında (sinema yönetmenliği okudum), Majid Majidi bir yönetmenlik atölyesi için bizim bulunduğumuz Buşehr'e konuk olmuştu. Uzmanlık derslerinin sonunda, genellikle ortamın daha samimi bir hâl aldığı sohbetlerden birinde bize bir anısını anlattı.

O günlerde bu hikâye, doğayı algılayışımızdaki dikkatsizliğin ilginç bir örneği gibi gelmişti. Fakat bugün, yaşamın ayrıntıları üzerinde daha fazla durdukça, bu olay benim için gündelik hayatın şaşırtıcı bir gerçeğine dönüştü. Ben buna büyülü natüralizm adını veriyorum.

Majidi, Cennetin Rengi filminin ön hazırlıkları sırasında, birkaç görme engelli çocukla birlikte, görüntü yönetmenini ve ses kayıtçısını da yanına alarak İran'ın kuzeyine gittiklerini anlatıyordu. Amaçları, bu kısa yaşantı deneyimi sayesinde böyle karakterlerle bir arada yaşamanın ve onların dünyasını anlamanın daha iyi bir yolunu bulmaktı. Yolculukta yaşananlar oldukça uzunmuş. Ben burada yalnızca ağaçkakanla ilgili bölümü aktaracağım.

Çocuklar hayatlarında ilk kez bir ormana giriyorlardı. Ormanın yoğunluğundan kaynaklanan sayısız sesin arasında, dikkatli ve biraz da korkuyla ilerliyorlardı. Çevrelerini elleriyle yoklamaya hazırdılar; yürürken bize dayanıyorlardı. Her yeni ses ve hareket karşısında yüz ifadeleri değişiyordu.

Derken ağaçkakanların gagalarının çıkardığı ritmik ses duyulmaya başladı.

Çocuklar şaşkınlıkla aynı anda durdular. Bunun nedenini sorduk. Sesin kaynağını heyecanla öğrenmek istediler. Onlara ağaçkakanı anlattık. Bu ritmi çıkaran şeyin bir kuş olduğunu öğrenince şaşkınlıkları daha da arttı.

Aynı anda şöyle dediler:

"Bunlar birbirleriyle konuşuyorlar!"

Biz de şaşırdık. Onlara sordum:

"Ne konuşuyorlar?"

"Çok hızlı konuşuyorlar!"

Bunun üzerine ses kayıtçımızdan bu sesleri kaydetmeye başlamasını istedim. Çok miktarda ağaçkakan sesi kaydettik.

Birkaç gün sonra çocuklarla birlikte Tahran'a döndük. Söylediklerinin doğruluğunu sınamak için onları ses stüdyosuna götürdüm ve her birini ayrı ayrı ses odasına aldım.

Sonuç şaşırtıcıydı.

Ses kaydını yavaşlattığımızda çocuklar bu sesleri çizgi ve noktalardan oluşan Mors koduna dönüştürüyorlardı. Üstelik hepsinin okuması, yani seslerden çıkardıkları anlam, birbirinin aynısıydı.

Elde ettikleri cümleler yaklaşık olarak şunlardı:

• "Ben bu taraftayım, buraya gel."
• "Dikkatli gelin."
• "Kendinize dikkat edin."
• "Seni özledim."

Ve benzeri mesajlar...

Majidi'nin bu olayla ilgili anlatısı bana Pi'nin Yaşamı filminin sonunu hatırlatıyor. Hatta iki anlatımdan hangisi doğru olursa olsun, ben ikinci anlatımı tercih ediyorum.

Hazret-i Sadi bunu şöyle söylemişti:

Dostlar sevgilinin sohbetini arzularken altın saçarlar; biz ise başımızı ortaya koyarız.

Akıl ve bilgi sahibi olanlar, bilgisizliğimizi yüzümüze vurmasın.

Dünyaya her yeni çiçek geldiğinde, biz onun aşkıyla bülbül oluruz.

Dar görüşlüler meyveye bakar; biz ise bahçeyi seyretmekle yetiniriz.

Sen insanın yüzüne bakarsın; biz yaratılışın eserleri karşısında hayrete düşeriz.

Kaynak: Said Ensarian'ın hatırasını yayımlayan Mina Joon'un Farsça blogu, 21 Kasım 2021. Özgün metin: 252-273. satırlar. khaneyeminajoon.blogfa.com

Çeviriye ilişkin önemli not

Farsça metinde çocukların çözdüğü mesajlar arasında kuşların yakında göç edeceği ifadesi yok. Ancak eşimin bugün 14. Boğaziçi Film Festivali'nce düzenlenen panelde Majidi'den dinlediği anlatıda bu sonucun ayrıca yer aldığını biliyoruz.

Yazıda kayıtların yavaşlatıldığı ve çocukların sesleri Mors kodu olarak yorumladığı açıkça belirtiliyor. Bu, Majidi'nin anlattığı deneyimin dinleyici tarafından yazıya geçirilmiş hâli.

Bence yazının en güzel tarafı, sonundaki Sadi dizeleri. Özellikle şu mısra, bütün hikâyenin anlamını taşıyor:

"Sen insanın yüzüne bakarsın; biz yaratılışın eserleri karşısında hayrete düşeriz."

Majidi'nin çocuklarla yaptığı yolculuğun özeti sanki bu mısrada saklı. Çocuklar, yetişkinlerin sıradan bir ses olarak duyduğu şeyi bir konuşma olarak işitiyorlar. Yönetmen ise onların işittiği dünyayı anlamaya çalışırken kendi algısının sınırlarını keşfediyor.