GECE SONESİ
Otuz altı ölüme tutunan
Ey uyuyan pencere
Elmas camdır tarazlanan
Korkunç ezgilerimde !
Taktım ve dişledim çengellerini
Dikenli sürgü paslandı
Zindan kilitliydi
O beni hapsettiydi .. hadi dışarı!
Ey cellat, çıkardığım göklere!
Sevgi bir öç mü sence
Balkonların, ateş ızgarası mı?
Yakan: boğma iskemlesinden kolye
İskaryot, aç öyleyse
Bir öpüşe yalanlarını!
Tristan Corbiere
Tristan Corbière'nin "Gece Sonesi", ilk bakışta anlamı parçalanmış, sürreal ve karanlık imgelerle örülü bir şiir gibi görünür. Ancak bu kapalılık, Corbière'nin şiir anlayışının temel özelliklerinden biridir. O, duyguyu açıklamak yerine onu yaralı imgeler hâlinde okurun önüne bırakır.
Şiirin ilk dizesi, "Otuz altı ölüme tutunan", sayısal bir kesinlikle metafizik bir belirsizliği yan yana getirir. "Otuz altı" gerçek bir sayıyı değil, ölümün tekrarını, bitmeyen bir tükenişi çağrıştırır. Şair daha ilk dizede yaşamı değil, ölüme tutunmayı seçer. Bu, romantik şiirde alışıldık olan "hayata tutunma" fikrinin tersine çevrilmesidir.
"Ey uyuyan pencere" hitabı çok güçlü bir kişileştirmedir. Pencere normalde dışarıya açılan, ışığı ve umudu temsil eden bir nesnedir. Buradaysa uyumaktadır; yani dış dünyaya açılan yol kapanmıştır. İçeride kalan özne ile dış dünya arasındaki ilişki felç olmuştur.
Ardından gelen "Dikenli sürgü paslandı / Zindan kilitliydi" dizeleri, bu kapanmışlığın artık geçici değil, zamana yayılmış olduğunu gösterir. Pas, uzun süre hareketsiz kalan demirin izidir. Şair yalnızca kapatılmamış; uzun zamandır unutulmuştur.
En çarpıcı dönüş ise şu cümlededir:
"O beni hapsettiydi... hadi dışarı!"
Bu beklenmedik emir, şiire dramatik bir hareket kazandırır. Hapishaneyi kuran güç şimdi dışarı çıkmasını istemektedir. Fakat uzun süre kapalı kalan biri için dışarısı artık özgürlük değil, yabancı bir mekândır. Şair burada psikolojik bir gerçeğe dokunur: İnsan bazen zincirlerine alışır.
Şiirin ikinci bölümünde dinsel ve şiddet yüklü imgeler yoğunlaşır.
"Ey cellat" hitabı ile sevilen kişi, kader ya da Tanrı aynı anda çağrışabilir. Corbière, aşk ile infazı birbirine yaklaştırır. Bu nedenle hemen ardından gelen
"Sevgi bir öç mü sence"
dizesi şiirin merkezidir. Burada aşk, mutluluk değil; cezalandırma biçimidir. Seven kişi, sevdiği tarafından kurtarılmaz; yaralanır.
"Balkonların, ateş ızgarası mı?" sorusu da oldukça dikkat çekicidir. Balkon normalde sevgilinin göründüğü, kavuşmanın simgesi olan romantik bir mekândır. Corbière onu ateş ızgarasına dönüştürerek romantik geleneği tersyüz eder. Beklenen aşk sahnesi artık bir işkence alanıdır.
Son dizelerde geçen "İskaryot", yani Yahuda göndermesi, ihaneti şiirin son düğümü hâline getirir. Öpüş, Hristiyan geleneğinde Yahuda'nın ihanetinin işaretidir. Bu yüzden son çağrı:
"Bir öpüşe yalanlarını!"
yalnızca sevgiliye değil, bütün sahte sevgi vaatlerine yöneltilmiş sert bir suçlamadır. Öpücük artık sevginin değil, ihanetin simgesidir.
Biçimsel olarak şiir sonenin disiplinini korusa da içerik bakımından onu parçalar. Geleneksel sone düzeni içinde mantıklı bir hikâye kurulmaz; bunun yerine birbirine çarpan imgeler, ani hitaplar, ünlemler ve sorular vardır. Bu teknik, Corbière'nin modern şiire açtığı kapılardan biridir. Onun şiirinde anlam doğrusal ilerlemez; okur, imgelerin oluşturduğu ruh hâlini sezerek ilerler.
Sonuç olarak "Gece Sonesi", gecenin karanlığını anlatan bir şiirden çok, ruhun kendi içinde kurduğu hapishaneyi, aşkın cezaya dönüşmesini ve sevginin ihanetle kirlenmesini anlatır. Şiirde gece yalnızca zaman değildir; insanın iç dünyasının karanlık yüzüdür. Pencere uyur, kapılar paslanır, cellatlar konuşur ve sonunda bir öpücük bile kurtuluş değil, ihanetin mührü hâline gelir. Bu yönüyle Corbière, romantizmin aşk idealini yıkar ve modern şiirin kırık, huzursuz sesini önceden haber veren şairlerden biri olarak öne çıkar.
