İnsanın İçinden Geçenler: Six Feet Under’da İki Dakikalık Bir Sahne

Six Feet Under, insanın yalnızca başkalarını değil, kendisini de sorgulamasına neden olan dizilerden. Bazen bir karakterin yaptığı bir şeyden çok, içinden geçirdiği bir cümleye takılıp kalıyorum. Çünkü davranışları çeşitli gerekçelerle açıklayabilir, insanın kendisine ve başkalarına anlattığı hikâyelere inanabiliriz. Fakat iç ses, bütün bu anlatıların altında saklanan, her zaman hoşumuza gitmeyen bir yere dokunuyor.

Beşinci sezonun ikinci bölümünde, yaklaşık on üçüncü dakikada Ruth’un George’a ilişkin iç sesiyle karşılaşıyoruz. Söyledikleri kısa, sert ve acımasız: “Seninle evlenmem için beni kandırdın. Deli olduğunu bildiğin halde bunu bana söylemedin. Şimdi ömür boyu sana bakmak zorundayım.”

Bu birkaç cümle zihnimde dönüp duruyor. Ruth’un George’a söylediklerinden değil, kendi içinde ona söylediklerinden söz ediyoruz. Aralarındaki ilişkinin dışarıdan görünen hâliyle Ruth’un içinde yaşananlar arasındaki mesafe, bu iki dakikalık sahneyi benim için dizinin en sarsıcı anlarından birine dönüştürüyor.

Ruth’un haksız olduğunu söyleyebilir miyiz? Hayır. En azından onu hemen yargılayarak bu sahneden çıkamayız. Fakat haklılığını kabul etmek de söylediklerinin bütününü onaylamak anlamına gelmiyor. George’un hastalığı onun seçimi değil. Ruth’un hayatının giderek ağırlaşan bir sorumluluğun altında daraldığını hissetmesi de anlaşılmaz değil. Bir insanın yaşadığı sıkışmışlıkla, o sıkışmışlığın sorumluluğunu yüklediği kişi aynı şey olmayabilir. Ruth’un öfkesi gerçek; fakat öfkesinin yöneldiği insanın da kendi gerçeği var.

Beni asıl düşündüren, Ruth’un George’a kızması değil, ona karşı duyduğu duygunun niteliği. Bir zamanlar sevdiğimiz, hayatımızı birleştirdiğimiz, belki de geleceğimizi birlikte kurmak istediğimiz birine karşı içimizde nasıl böyle bir yabancılık oluşabilir? Bir insan, başka bir insanın varlığını ne zaman hayatının doğal bir parçası olmaktan çıkarıp taşımak zorunda kaldığı bir yüke dönüştürür?

Ruth’un cümlelerindeki en ağır kelime bence zorundayım. Çünkü bu kelimenin içinde yalnızca yorgunluk yok; kendi hayatı üzerindeki iradesini kaybettiği duygusu da var. George’a bakmak zorunda olduğunu düşünüyor. Geleceğini kendi seçimiyle değil, üstüne kapanan bir kapının ardından görüyor. Belki de bir zamanlar isteyerek kurduğu hayatın içinde artık kendisine ait bir hareket alanı bulamıyor. Fakat bu noktada başka bir soru beliriyor: Ruth gerçekten yalnızca bugünkü hayatından mı şikâyetçi, yoksa bugünkü hayatına duyduğu öfkeyle geçmişte verdiği kararları da yeniden mi yorumluyor?

“Seninle evlenmem için beni kandırdın” cümlesi beni özellikle düşündürüyor. Çünkü Ruth burada yalnızca George’u suçlamıyor; evliliklerinin geçmişini de başka bir anlamın içine yerleştiriyor. Bugünkü çaresizliği, bir zamanlar yaşananları geriye dönük olarak değiştirmeye başlıyor. Belki geçmişte sevgiyle kurulmuş bir ilişki, bugünün yükü altında bir aldatılma hikâyesine dönüşüyor. İnsan bazen şimdiki acısına bir açıklama bulabilmek için geçmişini de yeniden yazıyor. Böylece yalnızca bugününü değil, geçmişteki mutluluğunu da kaybetme tehlikesiyle karşılaşıyor.

Bu sahne bana Tolstoy’un şu cümlesini hatırlatıyor: “İyisi mi karıma sor; kadın olduğundan yüreğinde ne varsa diline vurur. Her şeyi anlatır sana.”

Tolstoy’un cümlesiyle Ruth’un iç sesi arasında doğrudan bir karşılık kurmak istemiyorum. Fakat ikisinin bende uyandırdığı düşünce aynı yere dokunuyor: İnsan, içinden geçen her şeyi söylediğinde mi kendisine daha sadık olur, yoksa bazı duygularını dile getirmemesi de insan kalabilmesinin bir parçası mıdır?

Bir insanın içinden geçen her düşünceyi karşısındakine söylemesi, her zaman dürüstlük değildir. Bazen öfkenin o anki hükmünü hakikat sanırız. Bazen de sustuğumuz için duygularımızın ortadan kalktığını düşünürüz. Oysa söylenmeyen bir söz, insanın içinde varlığını sürdürebilir; hatta zamanla kişinin karşısındakini algılama biçimini değiştirebilir. Önceleri belirli davranışlara duyulan öfke, giderek o insanın kendisine yönelir. Artık yapılan bir şeyden değil, yapan kişiden rahatsız olmaya başlarız. Bir zamanlar sevdiğimiz insanın her davranışında yeni bir kusur bulur, geçmişte bizi yakınlaştıran özellikleri bile başka türlü yorumlarız.

İşte bu ihtimal beni ürkütüyor. Bir zamanlar âşık olduğumuz, yanında kendimizi iyi hissettiğimiz, hayatımızı paylaşmak istediğimiz insana karşı sevgimizi, hatta şefkatimizi yitirebiliriz. Onun yerine kırgınlık, tahammülsüzlük, öfke ve zamanla nefret yerleşebilir. Üstelik bu değişim bir anda gerçekleşmeyebilir. Belki de insanın içindeki sevgi, büyük bir kavganın ardından değil, her gün biraz daha büyüyen küçük itirazların arasında eksilir.

Diğer kişi ise ne olduğunu anlamakta güçlük çekebilir. Bir zamanlar kendisine sevgiyle bakan insanın neden artık kendisine tahammül edemediğini sorabilir. İlişkinin hangi noktada değiştiğini, hangi sözün ya da hangi olayın her şeyi bozduğunu bulmaya çalışabilir. Oysa değişim tek bir olayla açıklanamayacak kadar yavaş ilerlemiş olabilir. Bir tarafın içinde uzun zamandır birikenler, öteki taraf için birdenbire ortaya çıkmış gibi görünebilir. İçeride yaşanan değişimle dışarıdan görünen değişim arasındaki bu fark, iki insanı aynı ilişkinin içinde birbirinden uzaklaştırabilir.

Yine de Ruth’un içinden geçenleri onun bütün benliğiyle özdeşleştirmek istemiyorum. İnsanın aklından geçen en acımasız cümle, her zaman onun nihai hükmü değildir. Öfkeliyken düşündüğümüz bir şeyle, sakinleştiğimizde inandığımız şey aynı olmayabilir. Fakat bazı düşünceler tekrar tekrar geri dönüyorsa, onları yalnızca gelip geçici bir öfke olarak görmek de mümkün değildir. İnsan kendisine sürekli aynı hikâyeyi anlattığında, bir süre sonra o hikâyenin içinde yaşamaya başlayabilir.

Ruth’un George’a karşı hissettiklerini anlamaya çalışmak, George’un yaşadıklarını önemsizleştirmemi gerektirmiyor. Ruth’un sıkışmışlığını kabul etmek, George’u suçlu ilan etmemi de gerektirmiyor. Bazen bir ilişkide iki insanın acısı aynı anda gerçektir. Birinin yaşadığı zorluk, ötekinin yaşadığı zorluğu geçersiz kılmaz. Ne var ki bu gerçekleri kabul etmek, onların birbirlerine nasıl davranacaklarını kendiliğinden belirlemiyor. İnsan ne hissettiğini anlayabilir, neden böyle hissettiğini açıklayabilir; ama bu anlayış, davranışlarının mutlaka değişeceği anlamına gelmez.

Belki de kendimizi anlamakla değişmek arasındaki mesafe burada başlıyor. Bir duygunun nedenini bulduğumuzda, onun üzerimizdeki etkisini de ortadan kaldırdığımızı sanabiliyoruz. Oysa bazen yalnızca neden öfkelendiğimizi öğreniyoruz; öfkemizle ne yapacağımızı değil. Bazen kendimizi haklı çıkarmayı, kendimizi değiştirmekle karıştırıyoruz.

Six Feet Under’ı izlemek benim için bu yüzden kolay değil. Dizi yalnızca karakterlerin başına gelenleri anlatmıyor; onların yaptıklarının, sustuklarının ve birbirlerine söyleyemediklerinin gerisinde duran duyguları da düşünmeye zorluyor. Bir sahne bitiyor, fakat zihnimde bitmiyor. Karakterin söylediği ya da içinden geçirdiği bir cümle başka bir düşünceyi, başka bir hatırayı çağırıyor. Bir süre sonra artık yalnızca diziyi izlemiyorum; insanlara, ilişkilere ve kendi bildiklerime dair soruların içinde dolaşıyorum. Bu düşünme hâli bazen yorucu oluyor.

Ruth’un o iki dakikalık iç sesi de bende böyle bir etki bıraktı. Onu haklı ya da haksız ilan ederek geride bırakamıyorum. Çünkü sahne, benim için Ruth’un George’a ne hissettiğinden daha geniş bir soruyu açıyor: Bir insanın içinde sevgiyle birlikte hangi duygular yaşayabilir? Kırgınlık sevginin içinde ne kadar süre kalabilir? İnsan, sevdiği kişiye karşı duyduğu öfkeyi taşıyabilir mi, yoksa bu öfke zamanla sevginin yerini mi alır? Ve en önemlisi, bir zamanlar sevdiğimiz birine karşı hislerimizin değiştiğini fark ettiğimizde, bunun ne kadarını yaşadıklarımızla, ne kadarını kendi içimizde kurduğumuz anlatıyla açıklayabiliriz?

Belki bu soruların kesin cevapları yok. Belki de dizinin gücü, bizi cevaplara ulaştırmasından çok, kolayca geçiştirebileceğimiz şeylerin önünde durmaya zorlamasında. Ruth’un içinden geçenleri duymak istemeyebiliriz; ama duymuş olduktan sonra onları yok sayamayız.

Bazen bir insanın içinde neler olup bittiğini, ona baktığımızda anlayamayız. Bazen de insan, kendisine bile söyleyemediği bir cümleyi yıllarca içinde taşır. Dışarıdan bakıldığında hayat devam eder; insanlar aynı evde yaşar, aynı sofraya oturur, birbirleriyle konuşur. Fakat içeride, kimsenin görmediği bir yerde, ilişkinin anlamı çoktan değişmeye başlamış olabilir.

Ruth’un sahnesi bende tam da bu düşünceyi bıraktı: Bir insanın içinden geçenleri bilmek, onu daha iyi anlamamızı sağlayabilir; ama anladığımız şeyin bizi rahatlatacağına dair hiçbir güvence yoktur. Bazen anlamak, birini affetmekten daha zordur. Çünkü anlamaya başladığımızda, insan ilişkilerinin ne kadar karmaşık olduğunu ve sevginin tek başına her şeyi çözemediğini de görürüz.