Büyük bir bahçede, diğer çiçeklerle birlikte huzur içinde yaşayan, çok güzel ve mis kokulu bir menekşe varmış. Bir sabah, çiğdem tanelerinin ıslattığı başını yukarıya kaldırıp bakmış. Çok uzun ve harika bir gülün, yanında sanki bir zümrüt lamba gibi yukarıya doğru süzüldüğünü görmüş.

Mavi dudaklarını açmış ve “Ben ne kadar şanssızım. Bunca çiçek arasında en zavallı durumda olan benim. Doğa beni çok kısa boylu ve zayıf yaratmış. Yere öylesine yakınım ki başımı kaldırıp yukarıya bakamıyorum. Güller gibi yüzümü güneşe de çeviremiyorum.” demiş.

Komşusunun bu sözlerini duyan gül gülmüş ve demiş ki: “Ne kadar garip konuşuyorsun? Sen çok şanslısın. Ama farkında değilsin. Doğa seni harika bir koku ve güzellikle ödüllendirmiş. Bunları pek çok çiçeğe vermemiş. Şimdi deminki düşünceleri aklından çıkar ve elindeki değerlere şükret. Unutma ki kendini küçümseyenler cezalandırılır.”

Menekşe cevap vermiş: “Sen beni teselli etmeye çalışıyorsun. Çünkü benim özlem duyduğum şeylere sen sahipsin. Üzgün birinin kalbini okşamaya çalışmak; şanslı biri için çok kolaydır. Ama güçlü birinin zayıflar arasında bir öğüt verici gibi durması da çok acımasızcadır.”

Doğa, menekşe ile gül arasında geçen bu konuşmayı duymuş; yaklaşmış ve demiş ki: “Sana neler oluyor sevgili kızım, menekşe? Sen şimdiye dek çok tatlı ve mütevazıydın. Senin kalbine de açgözlülük ve hırs girip duygularını mı incitti?”

Menekşe yalvaran bir sesle: “Ah! Yüce ve merhametli annem, senden tüm kalbimle rica ediyorum; lütfen dualarımı kabul et ve bir tek gün için gül olmama izin ver.”

Doğa yanıtlamış: “Ne istediğini bilmiyorsun. Bu kör ihtirasının arkasında ne gibi felaketler olacağının farkında değilsin. Gül olunca çok üzüleceksin ama pişmanlığının bir faydası olmayacak.”

Ama menekşe ısrarlıymış. “Beni bir gül yap, başımı gururla yukarıya kaldırayım.”

Doğa tekrarlamış: “Sen, asi ve cahil menekşe. Senin istediğini yerine getireceğim. Ama başına bir felaket gelirse, asla bana şikâyet etmeyeceksin.”

Sonra doğa, esrarengiz ve büyülü parmağını uzatarak menekşenin yapraklarına dokunmuş. Menekşe, hemen başını diğer çiçeklerin arasında dimdik tutan bir güle dönüşmüş.

Akşam olduğunda, gökyüzü siyah bulutlarla kaplanmış ve sessizliği korkunç gök gürültüleri bozmuş. Ve bardaktan boşanırcasına yağan yağmur ve şiddetli rüzgâr, kısa sürede bahçeyi esir almış. Fırtına, bitkilerin dallarını kırmış, köklerini topraktan sökmüş ve uzun boylu olan tüm çiçeklerin gövdeleri parçalanmış. Sadece toprağa çok yakın olan kısa boylu bitkiler hayatta kalabilmişler. Bütün bahçe, rüzgârın ve fırtınanın gazabına uğramış. Tüm uzun ve büyük bitkiler yerde bitkin bir halde yatıyorlarmış. Sadece bahçe duvarının dibindeki küçük bir menekşe grubu hayatta kalabilmiş.

Küçük bir menekşe başını kaldırmış ve çevresinde diğer bitkilerin yaşamış oldukları trajediyi gözden geçirirken şöyle demiş: “Gördünüz mü? Fırtına o yaramaz çiçeklere ne yaptı?”

Derken bir başkası: “Evet, biz küçük ve toprağa yakınız. Böylece gökyüzünün gazabından kurtulduk.” demiş.

Bir başkası: “Boyumuz kısa olduğu için fırtına bize ulaşamadı.” diye söze girmiş.

Tam o sırada menekşelerin kraliçesi, kısa bir süre önce güle dönüşmüş olan menekşeyi görmüş. Zavallı, yerde çamurların içinde muharebe alanındaki sakatlanmış bir asker gibi yatıyormuş. Kraliçe, onun yerde durmakta olan başını tutmuş ve hafifçe kaldırmış. Sonra diğer menekşelere dönerek: “İşte evlatlarım! Açgözlülüğün ve ihtirasın, bir saatliğine bir güle dönüşmüş olan menekşeye ne yaptığını gördünüz. Bu görüntü sizler için ibret olmalı!” demiş.

Ölmek üzere olan gül, geriye kalan son gücünü de toplayarak çok sessiz bir şekilde: “Siz kanaatkâr ve uysal aptallar! Ben fırtınadan hiç korkmadım. Dün, ben de sizler gibi halimden memnun, kanaatkâr bir menekşeydim. Ama bu yetinme, benim varlığımla yaşamın fırtınaları arasında bir engeldi her zaman. Ben de şu anda sizin yaşadığınız yaşamı sürdürüyor olabilecektim. Korku içinde toprağa tutunmuş olarak. Bütün menekşelerin yaptığı gibi kışın geçmesini, karın beni sarmalamasını ve ölüme götürmesini bekleyecektim.

Oysa ben, şimdi mutluyum; çünkü bu küçük dünyadan çıkıp evrenin esrarlı dünyasına geçtim. Ama bunu siz yapamadınız henüz. Ben açgözlülüğe tepeden baktım. Evet, açgözlülüğün doğası benden çok daha yüksekti ama gecenin sessizliğini dinlerken, bu dünyanın da konuşmalarını duydum. ‘Varlığın gerisindeki tutku, var oluşumuzun gerekli amacımdır.’ diyordu. İşte o anda ruhum baş kaldırdı ve yüreğim varlığımın sınırlarını zorlamaya başladı ve fark ettim ki; uçurum, yıldızların şarkısını duyamaz ve işte o an küçüklüğümle savaşmaya karar verdim ve içimdeki hasretin de yaratıcı bir isteğe dönüşmesine dek bu savaş sürdü. Ve bizim o sonsuz düşlerimizin güçlü nesnesi olan Doğa, benim isteklerimi kabul etti ve o sihirli parmaklarıyla beni bir güle dönüştürdü.”

Gül bir süre sessiz kalmış ve sonra giderek zayıflayan bir sesle; başarı ve gurur dolu bir edayla: “Bir saat de olsa çok onurlu bir gül gibi yaşadım, bir kraliçe gibi var oldum ve dünyaya bir gülün gözleriyle baktım. Yıldızlı ve parlak gökyüzünün fısıltılarını bir gülün kulakları ile işittim ve o ışıkların zerrelerine bir gülün dokunuşuyla dokundum. Aranızda bir şeyle onurlandırılmış olanınız var mı?”

Bunları söyledikten sonra başını önüne eğmiş, öksürür gibi bir sesle devam etmiş: “Şimdi öleceğim, ama ruhum amacına ulaşmış olacak. Dünyamı, doğduğum o küçük delikten çok daha fazla genişlettim. Bu yaşamın desenidir. Ve bu varlığın sırrıdır.”

Sonra, gül titremiş, taç yapraklarını usulca kapatmış ve dudaklarında son derece mutlu bir gülümseyişle son nefesini vermiş. Bu gülüş, bir zafer ve Yaratıcı’nın ona verdiği tüm güzelliklerin gülüşüymüş....

Halil Cibran

İhtiraslı Menekşe – Halil Cibran

Bir menekşenin güle dönüşme arzusu üzerinden ihtiras, yetinme ve varoluşun anlamı

Halil Cibran’ın “İhtiraslı Menekşe” adlı hikâyesi, ilk bakışta bir çiçeğin başka bir çiçeğe özenmesini anlatan sade bir masal gibi görünür. Fakat metin ilerledikçe bunun basit bir “kanaatkârlık güzellemesi” olmadığı anlaşılır. Cibran, menekşe ile gül arasındaki karşıtlık üzerinden insanın kendisine biçilen sınırlarla kurduğu ilişkiyi, başkasında gördüğü güzelliğe duyduğu özlemi, ihtirasın tehlikesini ve buna karşılık kendini aşma arzusunun insanı dönüştüren yaratıcı gücünü tartışır. Hikâyenin asıl sorusu “Menekşe neden gül olmak istedi?” değildir. Daha derindeki soru şudur: İnsanın kendi sınırlarını aşmak istemesi bir kusur mudur, yoksa varoluşun ilerlemesini sağlayan temel dürtülerden biri midir?

Cibran bu soruya tek taraflı bir cevap vermez. Çünkü menekşenin gül olma isteği bir yandan “açgözlülük” ve “ihtiras” olarak gösterilirken, öte yandan hikâyenin sonunda aynı ihtiras, menekşenin kendi dünyasının sınırlarını aşmasını sağlayan bir güç olarak yüceltilir. Böylece metin, kanaatkârlık ile ihtiras arasında kolayca kurulabilecek ahlâkçı karşıtlığı bozar. Her yetinme erdem değildir; her ihtiras da kötülük değildir. Belirleyici olan, insanın neyi aradığı ve bu arayışın onu nereye götürdüğüdür.

Menekşe: Kendisine verilenle yetinemeyen varlık

Hikâyenin başlangıcında menekşe, aslında çevresindeki çiçeklerden mahrum değildir. Güzel kokuludur, güzeldir ve doğanın ona verdiği kendine özgü özelliklere sahiptir. Gül de bunu açıkça söyler:

“Doğa seni harika bir koku ve güzellikle ödüllendirmiş.”

Burada Cibran’ın önemli bir meselesi ortaya çıkar: İnsanın sahip olduğu şeylerin değeri ile onun sahip olduğunu düşündüğü şeylerin değeri aynı değildir.

Menekşe güzel kokusunu bir nimet olarak görmez; çünkü gözü gülün boyundadır. Kendi güzelliğini kendi ölçüsüyle değerlendirmek yerine, kendisini başkasının sahip olduğu özellik üzerinden eksik görmektedir. Onun trajedisi aslında kısa boylu olması değildir. Trajedisi, kendi varlığını başkasının varlığına bakarak değersizleştirmesidir.

Bu bakımdan menekşe, insanın çok tanıdık bir ruh hâlini temsil eder. İnsan çoğu zaman sahip olduklarını değil, sahip olamadıklarını görür. Kendisindeki güzellik görünmezleşir; başkasındaki güzellik ise büyür. Menekşenin gözünde gül yalnızca uzun boylu bir çiçek değildir. Gül, onun ulaşamadığı hayatın sembolüdür.

Fakat burada Cibran’ın metni basitçe “Elindekine şükret, başkasına özenme” demekle yetinmez. Çünkü menekşenin içindeki eksiklik duygusu daha sonra bir varoluş arzusuna dönüşecektir.

Gülün tesellisi neden menekşeyi ikna etmez?

Gülün menekşeye verdiği öğüt oldukça makuldür. Menekşenin güzel kokusu vardır; doğa ona güzellik vermiştir; başka çiçeklerde bulunmayan özelliklere sahiptir. Fakat menekşe bu sözlerden tatmin olmaz.

Çünkü gülün söyledikleri doğrudur ama gülün bulunduğu yerden söylenmektedir.

Menekşenin şu cümlesi hikâyenin en önemli psikolojik anlarından biridir:

“Üzgün birinin kalbini okşamaya çalışmak; şanslı biri için çok kolaydır.”

Bu söz, hikâyedeki “kanaatkârlık” fikrine ciddi bir itirazdır. Gül, menekşeye kendi değerini hatırlatmaktadır ama menekşenin arzusunu gerçekten anlamamaktadır. Onun problemi yalnızca kendisini çirkin bulması değildir; başka türlü bir varoluşu deneyimlemek istemesidir.

Bu yüzden menekşenin gül tarafından teselli edilmesi onu rahatlatmaz. Çünkü bazen insanın ihtiyacı teselli edilmek değil, içindeki imkânın sınırına kadar götürülmektir.

Doğa: Anne, yaratıcı ve kader

Hikâyede Doğa'nın konuşmaya başlamasıyla masal, metafizik bir boyut kazanır. Doğa yalnızca çiçekleri yetiştiren tabiat değildir. Bir bakıma yaratıcı iradenin temsilidir.

Doğa menekşeye sorar:

“Senin kalbine de açgözlülük ve hırs girip duygularını mı incitti?”

Bu soru aslında hikâyenin ahlâkî yorumunu baştan verir gibi görünür. Fakat sonrasında gelişen olaylar bu yargıyı sarsar.

Doğa menekşeyi uyarır. Gül olmanın sonuçlarını bilmediğini söyler. Menekşe ise bütün uyarılara rağmen isteğinde ısrar eder.

Burada çok önemli bir ayrıntı vardır: Doğa menekşenin isteğini yasaklamaz.

Onu uyarır, fakat sonunda dönüşümünü gerçekleştirir.

Bu, Cibran'ın düşüncesinde insan arzusu ile yaratılış arasındaki ilişkiyi düşündürür. İnsan bazen kendisine verilen biçimin sınırlarını zorlar. Bu sınırları zorlamak tehlikelidir; fakat aynı zamanda gelişmenin de başlangıcı olabilir.

Menekşe “gül olmak” ister ve gerçekten gül olur. Ancak bunun bedeli vardır.

Fırtına: İhtirasın sınandığı an

Menekşenin güle dönüşmesinden hemen sonra gelen fırtına, hikâyenin yalnızca doğal olayı değildir. Aynı zamanda hayatın insanın seçtiği yeni biçimi sınaması anlamına gelir.

Uzun ve gösterişli çiçekler fırtınada yıkılır. Küçük menekşeler ise hayatta kalır.

İşte bu noktada hikâyenin ilk bakışta verdiği ders oldukça açıktır: Menekşe, kendi doğal hâlinden vazgeçtiği için cezalandırılmıştır. Eğer öyle kalsaydı hayatta kalacaktı.

Fakat Cibran burada hikâyeyi bitirmez.

Eğer hikâye bu noktada sona erseydi, ortaya sıradan bir “haddini bil, elindekine razı ol” masalı çıkardı. Oysa Cibran, ölmek üzere olan güle söz hakkı verir. Asıl düşünsel ağırlık da burada başlar.

“Siz kanaatkâr ve uysal aptallar!”

Gülün hayatta kalan menekşelere söylediği söz, hikâyenin bütün ahlâkını tersine çevirir:

“Siz kanaatkâr ve uysal aptallar!”

Bu cümle özellikle önemlidir. Çünkü biraz önce menekşelerin ağzından çıkan sözler, güllerin fırtınada yok oluşunu onların hatası olarak yorumlamıştı. Gül ise aynı olaya tamamen başka bir açıdan bakar.

Menekşeler hayatta kalmıştır ama gül onlara göre yaşamış değildir.

Burada Cibran, biyolojik olarak hayatta kalmak ile gerçekten yaşamak arasındaki farkı ortaya koyar.

Menekşelerin yaşamı güvenli, kısa ve toprağa yakındır. Fırtınadan korunmuşlardır. Fakat gül için yalnızca korunmak yeterli değildir. O, hayatın risklerini göze alarak başka bir varoluş biçimini deneyimlemiştir.

Bu yüzden hikâyedeki en güçlü karşıtlık gül–menekşe karşıtlığı değil, güvenlik–tecrübe karşıtlığıdır.

Menekşe olarak kalsaydı yaşayacaktı.

Gül olduğu için ölecektir.

Ama gül olarak geçirdiği kısa zaman, onun gözünde menekşe olarak geçireceği uzun hayattan daha değerlidir.

“Bir saat de olsa çok onurlu bir gül gibi yaşadım”

Hikâyenin merkez cümlesi belki de budur:

“Bir saat de olsa çok onurlu bir gül gibi yaşadım, bir kraliçe gibi var oldum ve dünyaya bir gülün gözleriyle baktım.”

Burada Cibran, hayatın değerini süreyle ölçen anlayışın karşısına deneyimin yoğunluğunu koyar.

Bir varlığın uzun yaşaması onun hayatının daha anlamlı olduğu anlamına gelmez. Menekşe uzun süre yaşayabilir; fakat gül, kısa hayatında daha geniş bir dünyaya açılmıştır.

Bu düşünce Cibran’ın mistik ve felsefî dünyasıyla da uyumludur. İnsan yalnızca kendisine verilmiş dar sınırlar içinde kalmak için yaşamaz. İçindeki arzular, özlemler ve hayaller onu mevcut varlığının ötesine çağırır.

Bu yüzden menekşenin gül olma arzusu sadece “güzel görünmek” arzusu değildir. Hikâyenin sonunda anlarız ki onun asıl istediği şey daha geniş bir varoluş deneyimidir.

“Dünyamı, doğduğum o küçük delikten çok daha fazla genişlettim.”

Bu cümle hikâyenin felsefî merkezidir:

“Dünyamı, doğduğum o küçük delikten çok daha fazla genişlettim.”

Menekşe burada fiziksel dönüşümünü ruhsal bir genişlemeye dönüştürür.

Başlangıçta dünyası toprağın hemen üzerindeki küçük alandır. Gökyüzüne bakamaz. Güneşe yüzünü çeviremez. Gül olduğunda ise yükselir; yıldızlara, gökyüzüne, ışığa ve evrenin sırlarına yaklaşır.

Dolayısıyla gül olmak, yalnızca biçim değiştirmek değildir. Dünyayı başka bir bilinçle algılamaktır.

Buradaki “küçük delik” ifadesi son derece anlamlıdır. İnsan doğduğu çevreyi, alışkanlıklarını, korkularını ve sınırlarını dünyanın tamamı sanabilir. Oysa Cibran'a göre varoluş, insanın doğduğu dar çerçeveden çok daha büyüktür.

Menekşenin ihtirası işte bu dar dünyanın kırılmasıdır.

İhtiras burada neden bütünüyle kötü değildir?

Hikâyenin adı “İhtiraslı Menekşe” olduğu hâlde Cibran ihtirası basit biçimde mahkûm etmez.

İhtirasın iki yüzü vardır.

Bir yüzü, insanı kendisindeki güzellikleri küçümsemeye ve başkasında gördüğü şeylere körü körüne sahip olmaya iter. Bu yönüyle ihtiras yıkıcıdır. Menekşe, başlangıçta kendisinde bulunan güzelliği göremez.

Fakat ihtirasın başka bir yüzü daha vardır: İnsanı bulunduğu sınırın ötesine taşıyan yaratıcı arzu.

Gülün son sözlerinde bu ikinci anlam ortaya çıkar:

“İçimdeki hasretin de yaratıcı bir isteğe dönüşmesine dek bu savaş sürdü.”

Buradaki “hasret”, hikâyenin anahtar kelimelerinden biridir. Menekşenin içinde yalnızca kıskançlık yoktur. Bir özlem vardır. Daha geniş bir dünyaya, başka bir deneyime, başka bir varoluş biçimine duyulan özlem.

Cibran'ın başarısı, kıskançlıkla özlemi birbirinden ayırabilmesidir.

Kıskançlık başkasının sahip olduğuna sahip olmak ister.

Özlem ise insanın henüz ulaşamadığı kendi imkânını arar.

Menekşenin hikâyesi, işte bu ikisi arasındaki belirsizlikten doğar.

Fırtınanın öldürdüğü gül aslında yenilmiş midir?

Hikâyenin dış görünüşüne bakarsak gül kaybetmiştir. Menekşeler yaşamış, gül ölmüştür. Fakat Cibran'ın anlatımı bu sonucu bir yenilgi olarak kabul etmez.

Gül ölürken mutludur.

Üstelik ölümü, hayatının boşa gitmesi anlamına gelmez. Çünkü gül, kısa hayatının sonunda kendi varlığının sınırlarını genişlettiğine inanmaktadır.

Bu yüzden hikâyedeki gerçek zafer, hayatta kalmak değil, kendi varlığını gerçekleştirmektir.

Cibran burada çok güçlü bir paradoks kurar: Fırtına gülü fiziksel olarak yok eder ama ruhsal olarak yenemez. Menekşeler fiziksel olarak hayatta kalır ama onların hayatı gülün gözünde tamamlanmamıştır.

Dolayısıyla fırtına yalnızca çiçekleri devirmemiştir; iki farklı hayat anlayışını karşı karşıya getirmiştir.

Bir tarafta güvenlik vardır:

Toprağa yakın kalmak, fırtınadan korunmak, uzun yaşamak.

Diğer tarafta deneyim vardır:

Yükselmek, risk almak, dünyayı genişletmek, kısa da olsa başka bir varoluşu yaşamak.

Cibran ikinci yolu daha değerli buluyor gibidir.

“Varlığın gerisindeki tutku…”

Metindeki en felsefî cümlelerden biri şudur:

“Varlığın gerisindeki tutku, var oluşumuzun gerekli amacımdır.”

Burada Cibran'ın düşüncesi neredeyse mistik bir varlık anlayışına ulaşır. Varlık durağan değildir. İçinde bir hareket, bir yönelme, bir arzu vardır. İnsan yalnızca “olan” değildir; aynı zamanda olmak isteyen bir varlıktır.

Menekşenin içindeki huzursuzluk bu açıdan bir kusur olmaktan çıkar. Onu değiştiren, dönüştüren ve sınırlarının dışına çıkaran kuvvettir.

Bu nedenle hikâyenin gerçek kahramanı gül değil, arzudur.

Menekşe, arzusunun peşinden gider; Doğa onu dönüştürür; fırtına onu sınar; ölüm ise onun deneyimini tamamlar.

Son gülümseyiş: Yenilginin içindeki zafer

Hikâyenin sonunda gülün ölümü özellikle sakin anlatılır:

“Gül titremiş, taç yapraklarını usulca kapatmış ve dudaklarında son derece mutlu bir gülümseyişle son nefesini vermiş.”

Bu gülümseyiş hikâyenin bütün anlamını mühürler.

Çünkü gül ölüm anında pişman değildir.

Başlangıçta menekşe kendisini eksik hissediyordu. Sonunda ise gül, eksiklik duygusunu aşmış olarak ölür. Kendisini başkasının ölçüsüyle değil, kendi deneyiminin ölçüsüyle değerlendirebilir hâle gelmiştir.

Bu yüzden son cümle son derece anlamlıdır:

“Bu gülüş, bir zafer ve Yaratıcı’nın ona verdiği tüm güzelliklerin gülüşüymüş...”

Buradaki zafer, fırtınayı yenmek değildir. Zaten fırtına onu öldürmüştür. Zafer, kendisinin ne olabileceğini denemiş olmaktır.

Cibran’ın asıl eleştirisi: Kanaatkârlığın putlaştırılması

Hikâyenin belki de en ilginç tarafı, “kanaatkârlık” kavramını sorgulamasıdır. Menekşeler hayatta kalmalarını kanaatkâr olmalarına bağlarlar. Fakat Cibran, kanaatkârlığın her zaman erdem olmadığını gösterir.

Çünkü insanın kendisine verilenle yetinmesi bazen bir olgunluk, bazen de bir korku biçimi olabilir.

Kişi “Ben böyleyim” diyerek kendisini koruyabilir. Fakat bu cümle aynı zamanda “Başka türlü olmayı denemeye cesaret edemiyorum” anlamına da gelebilir.

Bu nedenle Cibran'ın metni, “Elindekine şükret” ile “daha fazlasını istemek” arasındaki gerilimi çözüme kavuşturmak yerine canlı tutar.

Ve belki de hikâyenin en güzel tarafı tam olarak budur: Okura hazır bir ahlâk dersi vermek yerine onu iki hakikat arasında bırakır.

Menekşe haklıdır; çünkü insan kendi güzelliğini görmelidir.

Menekşe yine haklıdır; çünkü insan bazen kendisine verilmiş sınırları aşmak zorundadır.

Gül haklıdır; çünkü güvenli hayat her zaman anlamlı hayat değildir.

Doğa da haklıdır; çünkü her arzunun bir bedeli vardır.

Sonuç: Yaşamak mı, gerçekleştirmek mi?

“İhtiraslı Menekşe”, sonunda “ihtiras iyidir” diyen basit bir hikâye değildir. Aynı şekilde “kanaatkâr olun, elinizdekine razı gelin” diyen sıradan bir ahlâk masalı da değildir.

Cibran'ın asıl söylediği daha inceliklidir: İnsanın arzuları onu hem tehlikeye atabilir hem de varlığını genişletebilir. Önemli olan, arzunun yalnızca başkasında gördüğünü ele geçirmek için mi, yoksa kendi varlığının henüz gerçekleşmemiş imkânlarını ortaya çıkarmak için mi doğduğudur.

Menekşe, önce güle imrenir. Sonra gül olmak ister. En sonunda ise gül olarak ölürken, aslında yalnızca güle dönüşmediğini anlar: Dünyasını genişletmiştir.

Bu yüzden hikâyenin en güçlü cümlesi “Bir saat de olsa çok onurlu bir gül gibi yaşadım” sözüdür. Çünkü burada hayatın ölçüsü yıllar değildir. Yaşanan hayatın ne kadar genişlediğidir.

Menekşe olarak uzun süre güven içinde yaşamak mümkündür. Fakat o, bir saatliğine gül olarak yaşamanın kendisine başka bir gökyüzü gösterdiğine inanır. Fırtına bedenini yere sermiştir; fakat ruhunun ufkunu daraltamamıştır.

Ve Cibran'ın hikâyesi tam burada masaldan felsefeye dönüşür:

Bazı insanlar uzun yaşamak ister; bazıları ise gerçekten yaşadığını hissedeceği kadar geniş yaşamak. Menekşenin ihtirası, onu öldüren şey olduğu kadar, ona kendi varlığının sınırlarını gösteren şeydir.

Bu nedenle “İhtiraslı Menekşe”nin asıl meselesi gül olmak değil, insanın kendisine verilmiş hayatın sınırlarıyla yetinip yetinemeyeceği değil; o sınırların gerçekten kader mi, yoksa aşılması gereken bir başlangıç noktası mı olduğudur.