Aynı Göğün Altından Kine

Fatos Arapi’nin bu şiiri, bir ilişkinin yalnızca bitmesini değil, bir zamanlar birbirinin ruh hâlini belirleyen iki insanın birbirine yabancılaşmasını anlatıyor. Şiirin asıl gücü, büyük ve soyut sözlerle ayrılığı anlatmak yerine, iki insan arasındaki eski yakınlığı doğadan ve ateşten alınmış iki son derece yalın benzetmeyle görünür kılması.

“Eskiden biz ikimiz / Gökle deniz gibiydik” dizesiyle başlayan ilk benzetmede gökyüzü ile deniz birbirinden ayrı görünür; fakat birbirlerinin rengini taşırlar. Gökyüzündeki bulut denizin üzerine de karanlık düşürür, havanın açmasıyla ikisi de maviye keser. Şairin “Birimizin üstüne bulut çökse / öbürümüz kararırdı” demesi, sevgililerin birbirlerinin duygularına ne kadar açık olduklarını anlatır. Buradaki yakınlık yalnızca birlikte olmaktan ibaret değildir. Birinin başına gelen, ötekinin iç dünyasında da gerçekleşmektedir. Birinin hüznü diğerinin hüznüdür; birinin ferahlığı diğerinin aydınlığı.

“Birimize hava azıcık açsa - / Her şey mavileşirdi öbürümüze.” Bu bölüm özellikle güzel, çünkü mutluluğun bile tek başına yaşanmadığını gösteriyor. Birinin hayatındaki küçük bir açıklık, ötekinin dünyasını da değiştiriyor. “Azıcık” sözcüğü burada önemlidir. Büyük bir saadet gerekmiyor; havanın biraz açması bile yeterli. Sevginin yoğunluğu, küçük değişimlerin bile iki kişi arasında yankılanmasıyla ölçülüyor.

İkinci benzetme ise ilkinden daha sıcak ve daha somut:
“Eskiden biz ikimiz / Ocakta iki odun gibiydik:”

Burada artık gök ve deniz arasındaki uzaktan birbirini yansıtma hâli yoktur. İki odun aynı ateşin içindedir. “Birbirinden ayrılınca sönüveren / Birbiriyle birleşince tutuşan.” Birliktelik, iki insanın birbirini tamamlamasından da öte, birbirlerinin varlığını harekete geçiren bir kuvvet olarak kuruluyor. Ayrılıkta sönmek, birliktelikte tutuşmak… Bu iki fiil şiirin geçmişteki ilişkisini neredeyse tek başına özetliyor.

Fakat tam bu noktada şiir kendi kurduğu sıcaklığı birden kırıyor:

“Ama sevi / ne de çabuk kine dönüşüverdi...”

Buradaki “ama” şiirin dönüm noktasıdır. İlk iki bölümde sevginin ne kadar güçlü olduğu anlatılırken, tek bir bağlaçla bütün o geçmişin üzerine gölge düşer. Üstelik şair “sevgi”nin karşısına doğrudan “nefret”i koymuyor; “kin” diyor. Kin, nefret kadar ani ve saf bir duygu değildir; içinde birikmiş kırgınlık, incinmişlik ve hatırlama vardır. Bu yüzden “kin” sözcüğü, ilişkinin basitçe sona ermediğini, sevginin içinden yaralı bir karşı-duygunun doğduğunu düşündürüyor.

“ne de çabuk” ifadesi ise şiirin en acı yerlerinden biri. Çünkü insan sevginin kine dönüşmesinin uzun sürmesini bekler. Oysa şair, yaşanan dönüşümün şaşırtıcı hızına hayret ediyor. “Dönüşüverdi”deki “-iver” eki de bu ani oluşu pekiştiriyor: Bir zamanlar gökle deniz, ocakta iki odun kadar birbirine bağlı olan iki insan, sanki bir anda birbirinin karşısına geçmiş.

Ve şiir bütün bu karanlığın ardından son derece sıradan, hatta gündelik bir cümleyle kapanıyor:

“Artık bana kızma, hadi...”

Bu son dize, şiirin önceki imgelerinden özellikle farklıdır. Büyük bir ayrılık hükmü vermiyor. “Seni artık sevmiyorum” demiyor. “Her şey bitti” demiyor. Hatta kin bile anlatılmışken, son söz “bana kızma” oluyor.

Bence şiirin en dokunaklı tarafı da burada. Çünkü bu cümle, bütün şiirin altında hâlâ bir bağın bulunduğunu sezdiriyor. Gerçekten tamamen kopmuş iki insanın birbirinden af dilemesine gerek kalmaz. “Artık bana kızma” diyen kişi, karşısındaki insanın öfkesini hâlâ önemsiyor demektir. Dolayısıyla şiirin sonunda sevgi bütünüyle yok olmuş değildir; sevginin yerini kin almış olsa bile, o eski yakınlığın tortusu hâlâ konuşmaktadır.

“Hadi” kelimesi de bu yüzden önemlidir. Bir emirden çok, bir barışma isteği taşır. Sanki şair, bütün açıklamalardan, bütün kırgınlıklardan sonra artık söylenecek başka söz kalmadığını hissediyor ve karşısındakine küçük bir adım öneriyor: “Bana kızma.” Üç nokta ise bu cümlenin tamamlanmadığını gösteriyor. Şiir bir hükümle değil, açık bırakılmış bir ihtimalle bitiyor.

Böylece şiirin başındaki “gök ve deniz” ile sonundaki “bana kızma” arasında büyük bir mesafe oluşuyor. Başlangıçta iki insanın dünyaları birbirinin rengiyken, ortada ateş gibi birbirlerini tutuşturuyorlar; sonunda ise aynı yakınlığın içinden kin çıkıyor. Fakat son cümle, ilişkinin bütün sıcaklığının tamamen kül olmadığını hissettiriyor.

Şiir aslında “Sevgi kine nasıl dönüşür?” sorusundan çok daha incelikli bir şey söylüyor: Bazı insanlara karşı duyduğumuz kin bile, bir zamanlar onları ne kadar sevdiğimizin izini taşır. Belki de en büyük kırgınlıklar, en büyük yakınlıkların ardından gelir. Çünkü insan kendisine hiç değmemiş birinden bu kadar incinmez.

Bu yüzden şiirin sonundaki “Artık bana kızma, hadi...” sözü, ilk bakışta göründüğü kadar basit değildir. Şiirin bütün geçmişini içinde taşıyan küçük bir cümledir: “Bir zamanlar seninle aynı gökyüzüne bakıyorduk; şimdi aramızda kin var ama ben yine de senin öfkene kayıtsız değilim.”