Birhan Keskin’in “Saf Sabır” Şiiri: Ayrılığın İçinde Kalan Aşk

Birhan Keskin’in “Saf Sabır” şiiri, ayrılığı büyük ve dramatik bir kopuş olarak değil, gündelik hayatın içine yayılan, zamanla biçim değiştiren bir bekleyiş olarak kuruyor. Şiirin merkezinde aşkın bitip bitmediğinden çok, aşk bittikten sonra insanda neyin kaldığı sorusu var. Şairin söylediği “saflığımı ve sabrımı aldım tek” sözü, şiirin bütününü taşıyan anahtar dize gibi okunabilir. Ortak yaşanmışlıktan geriye alınabilen şeyler arasında aşkın kendisi yoktur; geriye insanın kendi içinden getirdiği saflık ve sabır kalır.

Şiirin ilk imgesi olan birlikte kıyıya sürüklenen kayık, iki insanın ortak yolculuğunu temsil eder. Ancak bu kayık artık denizde değildir; kıyıya sürüklenmiştir. Yani ilişkinin hareket hâli sona ermiş, yolculuk karaya vurmuştur. Şair burada ilişkinin bütününü sahiplenmek yerine içinden yalnızca iki şeyi seçer: “saflık” ve “sabır”. “Kalanları kumsala göm sen de” dediğinde ise geçmişin geri kalanını diğer kişiye bırakır. Bu oldukça sakin görünen fakat aslında kesin bir ayrılık cümlesidir. İlişkiyi sürdürmekten vazgeçmiştir; fakat yaşanmış olanı inkâr etmez.

Ardından gelen “yaz boyunca” ve “nasılsa her keder eksilir / kendini doldurarak” dizeleri şiirin zaman anlayışını değiştirir. Ayrılığın hemen iyileşmeyeceği kabul edilir. Kederin azalması için başka bir şey gerekir: zaman. Fakat şiirin çok güzel paradokslarından biri burada ortaya çıkar: Keder kendini boşaltarak değil, kendini doldurarak eksilir. İnsan yaşadığı acıyı bastırarak değil, onunla yaşamayı öğrenerek ondan uzaklaşır. Zaman geçtikçe keder kaybolmaz; biçim değiştirir, insanın hayatının içine yerleşir ve sonunda taşıması daha mümkün bir hâle gelir.

Bu nedenle şiirde sabır, pasif bir bekleyiş değildir. Sabır, ayrılığın içinden geçme biçimidir. Şairin başta “aldım” dediği sabır, şiirin ilerleyen bölümlerinde yaşanan sürecin kendisine dönüşür.

İkinci bölümde dış dünya küçülür ve şiir giderek iç dünyaya kapanır:

“sardunyalarla konuşarak çoğalttım
aramızdaki ayrılığı”

Buradaki “çoğaltmak” sözcüğü özellikle önemli. Ayrılık normalde azaltılması, unutulması, üzerinden geçilmesi gereken bir şey gibi düşünülebilir. Oysa şair onunla konuşarak ayrılığı daha da görünür hâle getirir. Sardunyalar, yokluğun karşısına konmuş canlı varlıklardır. İnsan yoktur; bitkiler vardır. Sevgiliyle konuşmanın yerini sardunyalarla konuşmak alır.

Bu noktada şiir yalnızca bir aşk şiiri olmaktan çıkar ve yalnızlığın gündelik hayatı nasıl dönüştürdüğünü anlatmaya başlar. Çiçeklere su vermek, yağmuru beklemek, günleri saymak gibi sıradan eylemler, artık sevgilinin yokluğunun taşıyıcılarına dönüşür.

“sayarak çoğalttığım günleri tamamladım” dizesinde de aynı paradoks vardır. Günler sayıldıkça çoğalır. Çünkü bekleyen insan için zaman yalnızca ilerlemez; her geçen gün aynı zamanda bekleyişin uzunluğunu görünür kılar. Günleri tamamlamak, bir bakıma ayrılığın belirli bir aşamasını tamamlamaktır.

Şiirin en güçlü imgelerinden biri ise:

“kirpiklerimin arasına çektiğim tülde”

dizesidir.

Buradaki “tül”, dış dünya ile benlik arasındaki ince perde gibidir. Şair dışarıya tamamen kapanmamıştır; fakat dışarıyı doğrudan da göremez. Dünya ile kendisi arasında ince, geçirgen bir örtü vardır. Bu görüntü, ayrılığın ardından insanın yaşadığı yarı açık, yarı kapalı ruh hâlini çok iyi karşılar.

Sonra yağmur durur ve kış biter:

“yağmur durdu ve şimdi kış bitiyor
oysa kimse yokmuş dışarda
içim dışıma vuruyor”

Burada doğadaki dönüşüm ile insanın içindeki dönüşüm arasında güçlü bir karşıtlık kuruluyor. Kış bitmektedir. Yağmur dinmiştir. Dışarıdan bakıldığında hayat yeniden başlamaya hazırdır. Fakat sevgili yoktur.

Asıl çarpıcı olan, “oysa kimse yokmuş dışarda” cümlesidir. Şairin daha önce dış dünyayla arasına çektiği tülün ardından fark ettiği şey budur: Dışarıda artık beklenen kişi yoktur. Fakat hemen ardından gelen “içim dışıma vuruyor” dizesi, dışarıdaki boşluğun içerideki duyguyla nasıl birleştiğini gösterir. İçeride yaşanan ayrılık artık saklanamayacak kadar büyümüştür; insanın dış görünüşüne, davranışlarına, dünyayla ilişkisine sızmaktadır.

Şiirin son bölümü ise baştaki sardunyaları yeniden getirerek bütün şiiri kapatır:

“sardunyalara su vermekle unutamadığımız
şeymiş aşk:”

Burada aşkın tanımı doğrudan yapılmaz. Aşkın ne olduğu, bir davranış üzerinden söylenir: Sardunyalara su vermek.

Bu çok incelikli bir seçimdir. Çünkü su vermek, yaşatmaya devam etmektir. Sevgili artık yoktur; ilişki sona ermiştir; fakat birlikte yaşanmış olanın bazı küçük izleri hâlâ yaşamaktadır. Sardunyalar bu nedenle yalnızca çiçek değildir. İlişkinin yokluğunda sürdürülen küçük bir bakım eylemidir.

Ve ardından şiir, aşkın hafızada kalan iki somut görüntüsünü verir:

“alnından bir günaydın gibi düşürdüğüm sabah,”
“sağ yanımda unuttuğun keder.”

İlk görüntü son derece sıcak ve hafiftir: alından düşürülen bir “günaydın”. Burada aşk büyük sözlerden değil, sabahın içindeki küçük bir yakınlıktan oluşur. İkinci görüntü ise bunun tam karşısındadır: “sağ yanımda unuttuğun keder.”

Sevgiliden geriye yalnızca güzel bir hatıra kalmamıştır. Onun bıraktığı bir keder de vardır. Dolayısıyla şiir aşkı romantikleştirerek tamamlamaz. Aşkın insanda hem sıcaklık hem yara bıraktığını kabul eder.

Şiirin başındaki “saflık ve sabır” ile sonundaki “günaydın” ve “keder” arasında da gizli bir bağ vardır. Şair ilişkiden kendi saflığını ve sabrını almıştır; sevgiliden ise geride kalan kederi taşımaktadır. Böylece ayrılıkta iki kişinin payı birbirinden ayrılır: Biri geride kalır, ama onun bıraktığı duygu içeride yaşamaya devam eder.

“Saf Sabır” bu nedenle yalnızca “bitmiş bir aşkın ardından duyulan özlem” olarak okunursa şiirin önemli bir katmanı eksik kalır. Şiirin asıl gücü, aşkın bitmesine rağmen hayatın küçük hareketleri içinde devam etmesindedir. Sardunyalara su vermek, günleri saymak, yağmurun dinmesini beklemek, kışın bitişini görmek… Bunların hepsi ayrılığın ardından hayatın yeniden kurulmasının parçalarıdır.

Fakat şiir “unutmak” ile “iyileşmek” arasında da önemli bir ayrım yapar. Unutmak gerçekleşmez. Şair zaten açıkça “unutamadığımız” der. Buna rağmen hayat sürer. Demek ki iyileşmenin koşulu unutmak değildir. İnsan bazen hatırlamaya devam ederek de yaşayabilir. Hatta bazı şeyleri hatırlamak, yaşanmışlığın inkâr edilmemesidir.

Bu açıdan şiirin adı olan “Saf Sabır”, yalnızca şairin karakterini anlatan bir ifade değildir. Aynı zamanda şiirin aşk karşısındaki tutumudur. Aşkı zorla geri çağırmayan, geçmişi yeniden kurmaya çalışmayan, sevgiliden hesap sormayan bir sabırdır bu. Aşkın bittiğini kabul ederken onun insanda bıraktığı izi de silmeye çalışmayan bir sabır.

Son dizedeki “sağ yanımda unuttuğun keder” bu yüzden şiirin bütün duygusunu toplar. Sevgili gitmiştir ama tamamen gitmemiştir. Çünkü insanın yanında fiziksel olarak bulunmayan biri, hafızada, bedende ve gündelik hayatın küçük hareketlerinde yaşamaya devam edebilir. Şiirde ayrılık tam da burada gerçekleşir: insan gider, fakat onun bıraktığı duygu kalır.

“Saf Sabır”ın en güçlü tarafı da budur: Büyük bir ayrılığı büyük sözlerle değil, bir kayık, birkaç sardunya, yağmur, kış ve unutulmayan küçük bir “günaydın” üzerinden anlatır. Aşkın sonunda geriye bazen ilişkinin kendisi değil; insanın sabrı, bakım verme alışkanlığı, birkaç görüntü ve başkasının yanında bıraktığı keder kalır.