Üç Yıl Sonra

Artık dinlenme vaktim geldi;
Yazgı beni yere serdi.
Bana artık başka hiçbir şeyden söz etmeyin,
Yalnızca uyunan o karanlıklardan.

Benden neyi yeniden başlamam bekleniyor?
Artık uçsuz bucaksız yaradılıştan
İstediğim tek şey
Biraz sessizlik ve biraz huzur.

Neden hâlâ beni çağırıyorsunuz?
Görevimi de, ödevimi de yaptım.
Gün doğmadan çalışan,
Akşam olmadan da çekip gidebilir.

Yirmi yaşında yas ve yalnızlık!
Gözlerim toprağın otlarına eğildi;
Annemi evde görmenin
O tatlı alışkanlığını yitirdim.

O mezara gitti;
Ve bugün siz de biliyorsunuz ki,
Çöken bu gecenin içinde
Kaçıp giden başka bir meleği arıyorum.

Umutsuzluğumu biliyorsunuz;
Gücüm boşuna direniyor.
Bir baba olarak acı çekiyorum,
Çocukken çektiğim acılar gibi.

"Eserin henüz bitmedi" diyorsunuz.
Ama ben, sürgüne gönderilmiş Âdem gibi,
Yazgıma bakıyorum
Ve görüyorum ki benim işim tamamlandı.

Tanrı'nın benden aldığı o mütevazı çocuk,
Yalnızca beni severek bile bana güç verirdi.
Hayatımın en büyük mutluluğu,
Gözlerinin bana bakışını görmekti.

Eğer Tanrı, bana başlattığı işi
Bitirmemi gerçekten istiyorsa,
Çalışmamı sürdürmemi diliyorsa,
Onu elimden almamalıydı.

Yanımda kızımla birlikte yaşamama,
O gizemli aydınlıkların sarhoşluğu içinde
Hayatımı sürdürmeme
İzin vermeliydi.

Ey kıskanç Tanrı!
Başka bir âlemin günü olan o ışıkları
Bize gösteriyorsun;
Ama yaşayanlar arasındaki ışığımı neden benden aldın?

Sandın mı ki, ey kaderin efendisi,
Seni seyretmekten
O sevgili varlığı artık görmüyordum
Ve onun gitmesi benim için önemsiz olacaktı?

Sandın mı ki insan,
Hakikat denen o kasvetli görkemi
Çok seyredince
İnsanlığını da yitirir?

Artık acı duymayacağını,
Kalbinin çoktan öldüğünü,
Uçuruma baka baka
İçinde yalnızca bir uçurum kaldığını mı düşündün?

Stoacı bir bilge gibi
Nereye gönderirsen oraya gideceğini,
Bu dünyada sevinci kalmayınca
Acısının da kalmayacağını mı sandın?

Yoksa, seni anlamaya çalışanların
Sonunda sevmeyi unuttuklarını mı düşündün?

Ey Tanrı! Gerçekten,
Senin korkunç görkeminin ışığını,
Kızımın gözlerindeki
O yumuşak parıltıya tercih edeceğimi mi sandın?

Eğer bu sert yasalarını bilseydim;
Mutlulukla hakikati
Aynı kalbe birlikte vermediğini bilseydim,
Yıldızların derinliklerinde seni aramak yerine,
Hüzünlü ama temiz bir yürekle
Perdeni kaldırmaya çalışmak yerine,
Senin yüzünden uzakta,
Dar bir yolda mutlu yürümeyi,
Elinden çocuğunu tutan
Sıradan bir insan olmayı seçerdim.

Şimdi bırakın beni!
Her şey bitti; yazgı kazandı.
Kalbimi dolduran bu karanlıkta
Neden durmadan eski ateşi yeniden yakıyorsunuz?

Bana konuşuyor, diyorsunuz ki:
"Aklını yeniden topla;
Yorgun insan kalabalıklarını
Ufkun ışığına doğru götür."

"Halklar ayağa kalkarken
Her düşünür yüce bir amaç izler.
Düş kuranlara da,
Yürüyenlere de borçludur."

"İçinde arı bir ateş taşıyan ruh,
Işığıyla
Gelecek insanlığın
O görkemli çiçek açışını hızlandırmalıdır."

"Yeni çağların şölenlerine,
Büyük ruhların mücadelelerine,
Okyanuslardan korkmadan katılmak gerekir."

Gözümde yaş görüyorsunuz;
Sonra da beni sitem ederek sarsıyorsunuz,
Sanki çok uzun uyuyan birini
Kolundan tutup uyandırır gibi.

Ama yaptığınız şeyi düşünün!
Belki de o güzel alınlı melek,
Siz beni şenliklerinize çağırırken,
Mezarında üşüyordur.

Belki de solgun yüzüyle
Dar yatağında şöyle diyordur:
"Babam beni unuttu mu?
Neden artık yanımda değil? Çok üşüyorum."

Ne yani!
Hatıralarımın ağırlığı altında ezilirken,
Yorgun, kırık ve kederliyken,
Onun bana "Gel!" dediğini duyarken,
Şairin peşinden gelen alkışları,
Kahramanın ününü mü isteyeyim?

Yeniden o altın zaferlerin peşinden mi koşayım?
Uyuyanlara şafağı ben mi müjdeleyeyim?
"Yürüyün! Umut edin!" diye ben mi haykırayım?

Ve yeniden mücadeleye atılayım,
Güçlülerin arasına coşkuyla döneyim,
Gözlerim yıldızlı gökyüzünde...

Ah! Oysa ölülerin üzerinde yükselen kalın çimenler...

Victor Hugo 

"Trois ans après" (Üç Yıl Sonra), Victor Hugo'nun yalnızca kızının ölümüne yazdığı bir ağıt değildir; aynı zamanda şair kimliğiyle baba kimliğinin hesaplaşmasıdır. Şiirin temel sorusu şudur: "İnsan, en büyük acısını yaşadıktan sonra dünyaya karşı görevini sürdürebilir mi?"

İlk dizelerde Hugo, artık mücadele etmek istemediğini söyler:

"Artık dinlenme vaktim geldi; yazgı beni yere serdi."

Bu, fiziksel yorgunluk değil, varoluşsal tükeniştir. Bir zamanlar toplum için çalışan, yazan, mücadele eden şair artık yalnızca "biraz sessizlik ve biraz huzur" istemektedir.

Sonra şiir beklenmedik bir dönüş yapar. Hugo, kızının ölümünü annesinin ölümüne bağlar. Çocuk yaşta annesini kaybetmiş biri olarak, şimdi bir baba sıfatıyla aynı kaybı yeniden yaşamaktadır:

"Bir baba olarak acı çekiyorum; çocukken çektiğim acılar gibi."

Bu dize olağanüstüdür. Çünkü acının değişmediğini, yalnızca biçim değiştirdiğini söyler. Çocukken yetim kalmanın acısı ile baba olarak evlat kaybetmenin acısı aynı yarada birleşir.

Şiirin en çarpıcı bölümlerinden biri ise Tanrı'yla tartıştığı kısımdır. Hugo, inancını kaybetmez; ama Tanrı'ya en zor sorularını yöneltir:

"Eğer çalışmamı sürdürmemi istiyorduysan, onu elimden almamalıydın."

Buradaki "o", kızıdır. Hugo'ya göre kızının sevgisi, yazmasının ve yaşamasının kaynağıdır. Tanrı, bu kaynağı elinden aldıktan sonra ondan yeniden üretmesini bekleyemez.

Şiirin zirvesi ise şu itiraftır:

"Senin görkeminin korkunç ışığını, kızımın gözlerindeki yumuşak parıltıya tercih etmezdim."

Bu, yalnızca bir babanın sözü değildir; aynı zamanda bir şairin estetik bildirgesidir. Soyut hakikat, somut sevgiden daha değerli değildir. Hugo için hakikatin en büyük tecellisi, kızının gözleridir.

Şiirin son bölümü de çok etkileyicidir. Çevresindekiler onu yeniden toplumsal mücadeleye çağırır. Halkı aydınlatmasını, yeniden yazmasını, konuşmasını isterler. Ama Hugo'nun zihni başka yerdedir:

"Belki de o, mezarında üşüyordur."

Elbette Hugo mezardaki bedenin gerçekten üşüdüğüne inanmaz. Bu, yas tutan bir babanın mantığı değil, sevgisidir. Yas, aklı aşan bir duygudur. Sevdiğimiz öldüğünde, onu hâlâ korumak isteriz. İşte Hugo bunu dile getirir.

Ve son dize:

"Ah! Oysa ölülerin üzerinde yükselen kalın çimenler..."

Şiir burada kesilir. Ne bir umut vardır ne de kesin bir teslimiyet. Hugo'nun bakışı gökyüzünden toprağa iner. Yıldızlar yerine mezarın üzerindeki çimenleri görür. Bu görüntü, bütün şiirin özeti gibidir: İnsan ne kadar göğe bakarsa baksın, sevdiği biri öldüğünde gözleri eninde sonunda mezara döner.

Bu yüzden "Trois ans après", yalnızca bir yas şiiri değildir. Aynı zamanda sanatın, inancın, hakikatin ve insan sevgisinin sınandığı büyük bir iç hesaplaşmadır. Hugo'nun en dokunaklı dizeleri, Tanrı'yı suçladığı anlarda değil; sonunda hâlâ kızını özlemeye devam ettiğini itiraf ettiği anlardadır. Çünkü şiir bize şunu söyler: Acı hafiflemez; insan yalnızca onunla yaşamayı öğrenir.