GEÇMİŞ

Anılar, bu gölgeler çok uzun
bizim kısa bedenimize oranla,
ölümü sürüklemek arkamızdan
yaşadığımız sürece,
süregelen anılar, acı bir tat var ağzımızda.
İşte, gözüktüler bile karşımızda:
hüzünlü ve dilsiz
hayaletler, yaslı bir rüzgara kapılmışlar.
Sen bir anı olmaktan öteye değilsin
sen de anılarımdasın artık.
Sen bana aitsin,
diyebilirim bunu şimdi,
ve birşeyler geçti aramızda
başa dönülmez biçimde artık.
Her şey bitti çok çabuk!
ulaştı zaman bize
çaktırmadan, üstümüze atladı sanki.
Gelip geçen anlar var ya!
Bir öykü dokudu zaman onlardan
iyice kapalı ve hüzünlü.
Bilmemiz gerekiyordu ki meğer, aşk,
yaşamı yakar ve zamanı uçurup götürürmüş.

Vincenzo Cardarelli 

Çeviri: Necdet Adabağ

ŞİİR ÜZERİNE

Bu şiir, Vincenzo Cardarelli'nin en belirgin temalarından olan zaman, hatıra, aşkın geçiciliği ve insanın faniliği üzerine kuruludur. Şair, bir ayrılığı anlatmaktan çok, bir yaşanmışlığın geçmişe dönüşme anını yakalar. Şiirin asıl konusu sevgili değil; sevgilinin artık yalnızca bir anıya dönüşmüş olmasıdır.

İlk dizeler çok çarpıcıdır:

"Anılar, bu gölgeler çok uzun / bizim kısa bedenimize oranla."

Burada anılar "gölge"ye benzetilir. İnsan ömrü kısadır; ama anılar, gölgeler gibi uzayıp gider. Fiziksel varlığımız sonlu olmasına rağmen, yaşadıklarımız bizi ölümümüze kadar takip eder. Bu yüzden hemen ardından gelen:

"ölümü sürüklemek arkamızdan / yaşadığımız sürece"

dizesi, insanın doğduğu andan itibaren ölümü de yanında taşıdığı düşüncesini dile getirir. Yaşamak, aynı zamanda ölüme doğru yürümektir. Anılar ise bu yürüyüşün yüküdür.

Şair daha sonra anıları "hüzünlü ve dilsiz hayaletler" olarak görür. Hayalet konuşmaz; sadece görünür. Geçmiş de böyledir. Geri dönüp bizimle konuşamaz, değiştirilemez; sadece sessizce önümüzde belirir. Yaslı rüzgâr ise geçmişin insan üzerinde bıraktığı melankoliyi simgeler.

Şiirin merkezindeki kırılma şu dizelerdedir:

"Sen bir anı olmaktan öteye değilsin."

Bu, sert ama olgun bir kabulleniştir. Artık sevilen kişi yaşayan bir ilişki değildir; bellekte saklanan bir görüntüdür. Ardından gelen:

"Sen bana aitsin, diyebilirim bunu şimdi."

ilk bakışta sahiplenme gibi görünür. Oysa bunun ironik bir tarafı vardır. İnsan, sevdiği kişiye birlikteyken sahip olamaz; ancak onu kaybettikten sonra anılarına sahip olur. Artık sevgili özgürdür, uzaktadır; yalnızca hatırası şaire aittir.

Sonraki dizeler zamanın sinsi ilerleyişini anlatır:

"ulaştı zaman bize / çaktırmadan, üstümüze atladı sanki."

Zaman hiçbir zaman gürültüyle gelmez. İnsan, aşkın içinde yaşarken onun geçtiğini fark etmez. Bir gün dönüp baktığında her şey bitmiştir. Bu, şiirin en evrensel gözlemlerinden biridir.

Şair zamanı ayrıca bir dokumacı gibi düşünür:

"Bir öykü dokudu zaman onlardan."

Yaşanan tek tek anlar, zamanın elinde bir hikâyeye dönüşür. O hikâye ise "kapalı ve hüzünlü"dür; çünkü artık değiştirilemez.

Final ise şiirin bütün düşüncesini tek cümlede toplar:

"Bilmemiz gerekiyordu ki meğer, aşk, yaşamı yakar ve zamanı uçurup götürürmüş."

Bu çok güçlü bir paradokstur. Aşk bir yandan hayatı yoğunlaştırır; insanı daha canlı hissettirir. Ama aynı zamanda ömrü de hızlandırır. Aşk yaşanırken zamanın nasıl geçtiği anlaşılmaz. Sonunda geriye sadece yanmış bir hayatın sıcaklığı ve hızla uzaklaşmış yılların izi kalır.

Şiirin dikkat çekici yanı, ayrılığa öfkeyle değil, zamana karşı duyulan hüzünle bakmasıdır. Cardarelli'nin asıl rakibi sevgili değildir; zamandır. Sevgiliyi elinden alan da, aşkı anıya dönüştüren de odur.

Bu şiir, sonunda insanı şu düşünceyle baş başa bırakır: Bir ilişkinin gerçek sonu ayrılık değildir; sevilen kişinin yalnızca bir anı olarak kalmasıdır. O andan sonra aşk yaşamaktan çıkar, hatırlamaya dönüşür. Ve bazen anılar, gerçekten de bedenimizden daha uzun yaşar.