Tiran Günleri
Kapıyı ardından kapatıp çıkarsın.
Yolun ortasında güne rastlarsın;
şaşkın şaşkın sana sorar:
“Nereye gideyim?”Umudu umutla beslerler,
sonra umudun umudunu öldürürler.Yalnız aynalar değişiyor,
onların kusursuzlaştıran teknolojisi —
yüzler hep aynı.Hayır, sen —
gölgen bir bardak suyun içinde
güneşi ve aspirin tanesini eritiyor;
başın çok ağrıyor.Biliyorum:
yüreğimin zembereği tozlanmış —
Ne zaman gelecek O,
nefesiyle ona üfleyip
zamanın çınlayan yürüyüşünü
yeniden duyuracak?Tiran göğünde ateşten bir yüzük
gözden göze uçuyor —
gelinin parmağını arıyor.Zambak tomurcuğu açarken çıtırdadı
ve mart önümden yürüdü.Hiç değilse, ey Tanrım,
hâlâ insanız;
kırlangıçlara ve ölüme
saygı gösteriyoruz.
Mağluplara Şan
Çünkü biz büyük kaybedenleriz.
Kaybetmenin o eşsiz sanatını
kaderimiz hâline getirdik.Çünkü biz, yalnız biz,
hata yapmayı biliriz.
Dostlukta hata yaparız, kaybederiz.
Aşkta hata yaparız, kaybederiz.
Umutlarımızda hata yaparız, kaybederiz.Kaderimizin beyaz zarlarını
ileriye atarız —
ve Rubicon'u geçtikten sonra bile
onları atmayı sürdürürüz.Hepimizin suçu var ve kimsenin.
Ötekiler yalnızca kazanır,
oysa biz kaybeden halkız,
büyük kayıpların halkı.Yüreğimiz
acının altın bir elmasıdır.Kıskançlığın karanlık iktidarını
tanımak istemeyiz
ve hata yaparız.
İktidarın akrep açgözlülüğünü
tanımayız ve hata yaparız.Çünkü biz — yalnız biz! —
hata yapmayı biliriz.Çıplak ayaklarımız,
düşüp de yollarda yürüyen
sonbahar yapraklarıdır;
Ruhumuz, kederden yoğrulmuş, buz kesmiştir;
herkes onu öldürebilir.Ötekiler öyle değil,
onlar ebedî kazananlardır;
asla kaybetmezler, çünkü
asla hata yapmazlar.Oysa biz hata yaparız —
yalnız bizim bildiğimiz gibi!Kaybetmenin o eşsiz sanatını
kaderimiz hâline getirdik.
Ve sırtımızı
kazananların şanına döndük.Biz yalnızca büyük kayıplar halkının
şanını biliriz. Çünkü biz —
evet, yalnız biz! —
gerçeğiz.
Seni Biraz Daha Sevseydim
Ben onu ölümün ötesinde sevdim,
işte böyle sevdim ben.
Yine de kendimi affedemiyorum:
onu biraz daha sevseydim...Ruhun kırıldığı yerde
biraz daha,
ayrılığa deseydim:
“Bekle, biraz daha...”
Dinmeyen özlemi biraz kandırsaydık,
hatırayı biraz kandırsaydık.Ölümün ötesinde, dünyaların ötesinde,
“biraz daha”nın başladığı yerde,
Tanrılar arasında duran
o kadına:“Seni biraz daha sevseydim...”
Fatos Arapi
Şehirden İnsana: Fatos Arapi'nin Üç Yüzü
Fatos Arapi'nin şiir dünyasında şehir yalnızca insanların yaşadığı bir yer, vatan yalnızca üzerinde doğulan toprak, aşk ise yalnızca iki insan arasında yaşanan bir duygu değildir. Bunların her biri, insanın dünyayla kurduğu ilişkinin başka bir biçimine dönüşür. Tiran'ın sokaklarında dolaşan bir insanın şaşkınlığıyla, yenilgiyi kaderine dönüştürmüş bir halkın acısı ve sevdiği insanı ölümün ötesinde bile biraz daha sevmiş olmayı dileyen bir adamın pişmanlığı, aynı şiir evreninin farklı katmanlarıdır.
“Tiran Günleri” bu evrenin dış kapısı gibidir. Şair evden çıkar ve sokağa karışır. Fakat sokağa çıktığında karşılaştığı şey canlı, hareketli ve geleceğe bakan bir şehir değildir. Gün bile nereye gideceğini bilemez. Umut önce beslenir, sonra öldürülür. Aynalar değişir, teknoloji ilerler, fakat yüzler aynı kalır. Şairin baş ağrısı bile yalnızca bedensel bir rahatsızlık değildir; yaşadığı zamanın ruhuna sinmiş bir sıkışmışlığın işaretidir.
Yine de Arapi bütün umudu terk etmez. Şiirin sonlarına doğru gökyüzünde ateşten bir yüzük belirir; gelinin parmağını arar, zambak açar, mart yürür. Bütün bunların ardından gelen “Hiç değilse, ey Tanrım, hâlâ insanız” sözü, şiirin belki de en mütevazı ama en dirençli umududur. Dünya düzelmemiştir; şehir iyileşmemiştir; fakat insanlığın bütünüyle kaybolmadığına dair küçük bir inanç hâlâ vardır.
Bu noktadan sonra “Gloria Victis — Mağluplara Şan” gelir ve bakış açısı Tiran'ın sokaklarından bütün bir topluma genişler. Burada Arapi yalnızca kaybedenleri anlatmaz; kaybetmenin kendisine başka bir anlam verir. “Biz büyük kaybedenleriz” derken bir yenilgiyi itiraf ediyor gibi görünür; fakat hemen ardından kaybetmeyi bir çeşit ahlâkî üstünlüğe dönüştürür. Çünkü onlar hata yaparlar. Dostlukta, aşkta, umutlarında hata yaparlar ve kaybederler.
Şiirin ironisi tam burada ortaya çıkar: Kazananlar hiç hata yapmazlar. Onlar her zaman kazanırlar çünkü hiçbir zaman yanılmazlar. Arapi ise yanılabilen, incinebilen, kaybedebilen insanların tarafında durur. Bu yüzden “Biz gerçeğiz” sözü, şiirin sonunda bütün önceki dizeleri yeniden aydınlatır. Yenilgi burada yalnızca siyasî ya da toplumsal bir sonuç değildir; insan olmanın bedellerinden biri hâline gelir. Şair, kusursuz kazananların dünyasına karşı kusurlu ama gerçek insanların dünyasını savunur.
Ve sonra şiir bütün bu büyük tarihsel ve toplumsal alanı terk edip tek bir insana yaklaşır.
“Seni Biraz Daha Sevseydim” ile karşımızda artık ne Tiran vardır ne bir halk ne de kazananlarla kaybedenler. Yalnızca sevdiği insanı kaybetmiş bir kişi vardır. Fakat Arapi'nin şiirindeki en büyük şaşırtmaca da budur: Bu küçülme aslında şiirin alanını daraltmaz, tam tersine genişletir. Çünkü şairin söylediği şey herkesin hayatına dokunabilecek kadar yalındır: Sevmiş olsak bile geçmişe dönüp kendimize “Onu biraz daha sevseydim” diyebiliriz.
Üstelik şair sevdiğini ölümün ötesinde sevdiğini söyler. Buna rağmen kendisini affedemez. Demek ki aşkın ölçüsü yalnızca ne kadar sevdiğimiz değildir; insanın zihninde her zaman ulaşamadığı bir “biraz daha” vardır. Ayrılığın karşısında “Bekle, biraz daha” diyebilmek, dinmeyen özlemi ve hatırayı biraz olsun kandırabilmek ister. Fakat zaman geri dönmez.
Böylece üç şiir yan yana geldiğinde Arapi'nin şiirindeki hareket belirginleşir: Tiran'da başlayan yara topluma yayılır, toplumun yenilgisi insanın içine çekilir ve sonunda tek bir kalbin pişmanlığında yoğunlaşır. Şehir yaralıdır; toplum kaybetmiştir; insan ise sevdiği kişiye söyleyemediği o son cümleyle baş başadır.
Bu üç şiirin ortak noktasında aslında kayıp vardır. “Tiran Günleri”nde kaybedilen şey geleceğe duyulan güvendir. “Mağluplara Şan”da dostlukların, aşkların ve umutların kaybı vardır. “Seni Biraz Daha Sevseydim”de ise artık geri getirilemeyecek tek bir insanın kaybı.
Ama Arapi'nin şiiri kaybın içinde bile insanı bütünüyle bırakmaz. Tiran'ın göğünde yüzük hâlâ uçar, mart hâlâ yürür; mağluplar hâlâ gerçeği savunur; ölüme rağmen aşk hâlâ biraz daha sevilebilirdi.
Belki de Fatos Arapi'nin şiirindeki asıl direnç burada saklıdır: Dünya insandan çok şey alabilir; şehri yaralayabilir, toplumu yenebilir, sevdiğini elinden alabilir. Fakat insanın hatırlaması, sevmesi ve “biraz daha” diyebilmesi sürdükçe her şey tamamen bitmiş değildir.
Neden “Biraz Daha Diyebilmek”? Çünkü bu başlık üç şiiri de açıklamıyor; onların içinden doğuyor. Aynı zamanda “Mağluplara Şan”daki insanın hata yapabilmesini, “Tiran Günleri”ndeki umudu ve “Seni Biraz Daha Sevseydim”deki pişmanlığı tek bir ifadede buluşturuyor.
