Ülkü Tamer’in “Bir Soyguncunun Yüzü” şiiri, ilk bakışta sert, karanlık ve mitolojik imgelerle kurulmuş bir portre şiiri gibi görünür. Fakat şiirin asıl hareket noktası bir insanın yüzünü tasvir etmekten çok, yaşama biçimini ve iç dünyasını yeniden adlandırmaktır. Şair, karşısındaki kişiyi toplumun vereceği sıradan adlarla tanımlamayı reddeder. O, “soyguncu”, “haydut”, “harami”, “korsan” değildir; bunların her biri şiirde tersine çevrilerek yaşamın, duygunun, içtenliğin ve sevincin peşine düşmüş bir insanın sıfatlarına dönüşür.

Şiirin daha ilk dizelerinde yüz, yalnızca fiziksel bir yüz olmaktan çıkar:

“Artık yüzün
Yaşlı bir adamın yaşlanmaya başlamış yüzü,”

Buradaki “yaşlanmaya başlamış” ifadesi özellikle önemlidir. Şair “yaşlı” demekle yetinmez; yaşlanmanın kendisini görünür kılar. Yüz, zamanın geçtiğini gösteren bir yüzdür. Hemen ardından gelen han imgesi bu yaşlanmayı daha da derinleştirir:

“Uzun süredir yolcuların inmediği
Bir hanı andırıyor gözlerin.”

Han, normalde yolcuların gelip geçtiği, hareketin ve karşılaşmanın mekânıdır. Burada ise yolcuların artık uğramadığı bir han vardır. Dolayısıyla gözlerde yalnızlık, terk edilmişlik ve uzun süren bekleyiş okunur. Şiirin kişisi hayatın dışına tamamen çekilmiş değildir; fakat sanki hayatın gelip geçtiği bir yerde, artık kimsenin uğramadığı bir iç mekânda yaşamaktadır.

Bu terk edilmişlik duygusu şiirin hemen ardından gelen yeraltı ve gökyüzü imgeleriyle kozmik bir boyut kazanır:

“Kanlı, akıtan bir sevgiyle örtmüştük yeraltını,
Durgun bir sevgiyle açacağız gökyüzünü,”

Burada iki farklı sevgi biçimi karşı karşıya gelir. Kanlı ve akıtan sevgi, geçmişte yaşanan tutkulu, yaralayıcı, belki de yıkıcı aşkı çağrıştırır. Buna karşılık gökyüzünü açacak olan sevgi “durgun”dur. Şiirde “durgun sevgi” yalnızca sakinlik anlamına gelmez; yaşanmış acılardan sonra oluşan, artık kendisini bağırarak ifade etmeyen, derinleşmiş bir sevgidir.

Fakat hemen sonra bu sakin sevginin de yıkıcı olduğu söylenir:

“Senin yüzün
Durgun bir sevginin yıktığı gökyüzü.”

Bu çok güçlü bir paradokstur. Sevgi burada yalnızca iyileştiren bir güç değildir; yıkan bir güçtür. Üstelik yıkılan şey bir ev değil, “gökyüzü”dür. Böylece kişisel aşk deneyimi kozmik bir felakete dönüştürülür. Şiirin kişisi, sevginin kendisinden yara almış bir insan olarak belirir.

Boğa: Şiirin merkezindeki mitolojik imge

Şiirin en karmaşık ve en özgün bölümlerinden biri boğa imgesidir. Şair karşısındaki kişiye bir boğa getirdiğini söyler:

“Bir boğa getirdim sana,
Soluyan bir boğa değil bu,
Soluk alan bir boğa getirdim sana,”

Buradaki “soluyan” ile “soluk alan” ayrımı tesadüfi değildir. Boğa, saldırgan ve öfkeli bir hayvan olarak değil, yaşayan, bekleyen, içine çekilen bir güç olarak kurulmaktadır.

Şair daha sonra boğayı şiir, güven ve aşklarla ilişkilendirir:

“Şiirin, güvenin, aşkların,
Sahi, aşkların boğasını,”

Bu boğa, kaba kuvvetin değil, içeride biriktirilmiş yaşam enerjisinin simgesidir. Üstelik “çekimser, bekleyen” bir boğadır. Yani harekete geçmemiş, fakat içinde büyük bir güç taşıyan bir varlıktır.

Burada şiirin kişisiyle boğa arasında güçlü bir özdeşlik kurulmaya başlar. Çünkü ilerleyen dizelerde kişinin kendisi de zincire vurulmuş, yaralanmış, fakat hâlâ güçlü bir varlık olarak görünür:

“Hades’ten kaçırdım onu, bak,
Biraz yaralanmış, biraz zincire vurulmuş,”

Hades, Yunan mitolojisinde ölüler ülkesidir. Dolayısıyla boğanın Hades’ten kaçırılması, onu ölümden, unutuluştan veya ruhsal karanlıktan geri getirmek anlamına gelir. Şair aslında yalnızca bir hayvanı kurtarmamaktadır; hayatın tükenmiş bir parçasını ölüm ülkesinden geri getirmektedir.

Boğanın yaralı ve zincirli olması, şiirin kişisinin durumuna da dönüşür:

“Senin zincire vurulmuş yüzün
Durgun bir sevginin yıktığı gökyüzü.”

Böylece boğa ile insan birbirinin aynası olur. Boğa dışarıdaki mitolojik figür, yüz ise onun insandaki karşılığıdır.

Eller: Bedenin geçmişi ele vermesi

Şiirin önemli bir bölümü eller üzerine kuruludur:

“Elinin perdeleri iniktir bu akşam,”

“Perde” burada kapatılmayı, saklanmayı, dış dünyaya kapanmayı ifade eder. Ancak eller yalnızca bedenin bir parçası değildir; kişinin yaşadığı hayatın izlerini taşıyan bir yüzeydir:

“Gittikçe titremeye alışan,
Üstünde dövmeler belirmeye başlayan
Ellerine…”

Buradaki “titremeye alışmak” çok incelikli bir ifadedir. Titreme artık geçici bir durum olmaktan çıkmış, bedenin öğrendiği bir davranışa dönüşmüştür. Aynı şekilde dövmelerin belirmesi de bedenin giderek kendi tarihini üzerine yazması gibidir.

Şiir boyunca beden, biyografiye dönüşür. Yüz yaşlanmayı, gözler terk edilmişliği, eller korkuyu ve geçmişi, bilek ve tırnaklar ise bastırılmış gücü taşır.

Özellikle şu dize çok çarpıcıdır:

“Bileğin, bir sigaranın düşmeyen külü,”

Kül normalde düşer ve yok olur. Buradaki “düşmeyen kül”, tükenmesi gereken ama tükenmeyen bir geçmiş duygusunu düşündürür. Sigara da şiirde tekrar tekrar görünür ve kişinin kırılganlığını güç ile yan yana getirir. Büyük mitolojik imgelerin arasında ürkekçe tutulan bir sigara vardır. Böylece insan, hem Herakles’i titretecek kadar güçlüdür hem de sigarayı tutarken elleri titremektedir.

Bu karşıtlık şiirin insan anlayışının merkezindedir: güçlü olmak, kırılgan olmaya engel değildir.

Herakles, silahlar ve yeniden yazılan mitoloji

Şiirin sonlarına doğru kişisel portre iyice büyür:

“Herakles’i bile titretir güçlü parmakların,”

Herakles, olağanüstü fiziksel gücün mitolojik temsilidir. Fakat şair onun bile bu parmaklardan çekinebileceğini söyler. Böylece sıradan bir insanın bedeni mitolojik kahramanların ölçüsüne çıkarılır.

Daha da ileri gidilir:

“İstesen dünyanın bütün tüfekleri,
Yayları, hançerleri bir büyük testi olur,”

Silahlar artık öldürme araçları olmaktan çıkarılıp **“bir büyük testi”**ye dönüştürülür. Testi, suyu veya başka bir hayat kaynağını taşıyan bir kaptır. Şair böylece şiddetin araçlarını yaşamın aracına dönüştürür.

Ardından:

“Güneşi doyuran bir büyük kaynak.”

Burada kişinin gücü yalnızca yıkıcı değildir. Tam tersine, doğru kullanıldığında güneşi bile besleyebilecek yaratıcı bir enerjiye dönüşür.

Bu nedenle şiirin mitolojisi yalnızca süsleyici değildir. Yunan mitolojisinin Hades, Olympos ve Herakles gibi figürleri, insanın içindeki ölüm, güç, kurtuluş ve yeniden doğuş meselelerini anlatmak için kullanılır.

“İstesen mitologya yeniden yazılır,”

Bu dize şiirin anahtarlarından biridir. Çünkü şairin yaptığı şey tam olarak budur: mitolojiyi yeniden yazmak. Fakat bunu tarihsel kahramanlarla değil, karşısındaki sıradan insanın bedeni ve hayatı üzerinden yapar.

“Soyguncu”nun tersine çevrilmesi

Şiirin başlığına asıl anlamını veren bölüm sonlara doğru gelir:

“Gören bir soyguncu diye adlandırır seni,
Oysa sen, yaşamanın iyiliksever soyguncusu,”

Burada şiirin bütün metaforik sistemi birden açıklığa kavuşur. “Soyguncu” kelimesi önce toplumsal bir suçlama gibi görünür; fakat şair bu kelimeyi sahiplenerek olumlu bir anlama çevirir.

Bu insan:

“Toprağın, duyguların, çıkışların haydutu,”

“Ürkekliğin, içtenliğin yol keseni,”

“Yalansızlığın, açıklığın korsanı,”

“Sevincin, sevincin, hüzünlerin eşkiyası,”

olarak tanımlanır.

Buradaki suç sözlüğü olağanüstü biçimde tersine çevrilmiştir. Haydutluk toprağa, korsanlık açıklığa, eşkıyalık sevince ve hüzne bağlanır. Böylece kişinin “suçu”, hayattan fazla şey istemek, duygularını saklamamak, yaşama bütün gücüyle katılmak hâline gelir.

En güzel dönüşümlerden biri şudur:

“Bir bardak birada ağlamanın haramisi.”

Bu dize, şiirin mitolojik yüksekliğini bir anda gündelik hayata indirir. Hades ve Herakles’in ardından bir bardak bira gelir. Ama tam da bu nedenle kişi daha gerçek hâle gelir. O, yalnızca mitolojik bir kahraman değil; bir bardak bira karşısında ağlayabilen, yani gücüyle kırılganlığını aynı bedende taşıyan bir insandır.

Şairin “harami” kelimesini kullanması da önemlidir: Harami, başkasının malına el koyan kişidir. Buradaysa insanın “çaldığı” şeyler sevinç, hüzün, içtenlik, açıklık ve yaşama duygusudur.

Dolayısıyla başlıktaki “soyguncu”, aslında hayatı çalan değil, hayattan payını zorla alan kişidir.

Kalp: Şiddetten çocukluğa

Şiirin son bölümünde bütün bu sertlik aniden yumuşar:

“Çocukların koşuştuğu bir avludur kalbin;
Dilsiz, ama ağlamasını bilen çocukların…”

Bu, şiirin belki de en önemli dönüş noktasıdır.

Az önce soyguncu, haydut, korsan ve harami olarak anlatılan insanın kalbi aslında çocukların koşuştuğu bir avludur.

Buradaki çocuklar “dilsiz”dir ama “ağlamasını bilirler”. Yani şiirin kişisi duygularını sözcüklerle ifade edemeyebilir; fakat hissetme yetisini kaybetmemiştir. Hatta ağlamak, burada bir zayıflık değil, dilin yerine geçen sahici bir ifade biçimidir.

Leyleklerin gökyüzünden geçişini sessizce izleyen çocuklar imgesi de kişideki masumiyetin hâlâ sürdüğünü gösterir. Şiirin başından beri karşımızda duran sert, zincirli, yaralı, soyguncu figürün içinde çocukça bir bakış yaşamaktadır.

Bu yüzden şiirdeki sertlik, kötülük anlamına gelmez. Sertliğin altında korunmuş bir hassasiyet vardır.

Final: Boğanın teslim edilmesi

Şiirin son bölümünde şair boğayı sahibine bırakır:

“İşte, sana bırakıyorum boğayı,”

Şairin Hades’e dönmesi gerekir:

“Hades beni bekliyor, dönmeliyim;”

Burada şair kendisini de ölüler ülkesine ait biri gibi konumlandırır. Fakat karşısındaki kişiye yaşam gücünü temsil eden boğayı bırakır.

Ardından çok önemli bir cümle gelir:

“Sen de beklenir birisin, unutma,”

Bu, şiirin başındaki “uzun süredir yolcuların inmediği han” imgesine cevap verir. Başta artık kimsenin uğramadığı bir han vardı; finalde ise beklenen biri vardır.

Üstelik kişi yalnızca başkalarının beklediği biri değildir:

“Kendinin bekleyicisi, kendinin tuhaf bekçisi,”

Bu ifade şiirin psikolojik merkezini oluşturur. İnsan dışarıdan bir kurtarıcı beklemek yerine kendisini beklemektedir. Kendi içindeki gücü, kendi hayatını, kendi dönüşünü bekler.

Ve son çağrı gelir:

“Çık güneşe, yeni bir ateş kur
Herkesin, ama yalnız ikimizin boğasıyla.”

Buradaki güneş, şiirin başındaki karanlık Hades dünyasının karşısındadır. Ateş ise yalnızca sıcaklık değil, yeniden başlamanın enerjisidir. Boğa da artık zincirli, yaralı ve Hades'ten kaçırılmış hâliyle kalmayacaktır. Yeni bir ateşin etrafında hayat kuracak güce dönüşecektir.

“Herkesin, ama yalnız ikimizin boğası” sözü ise şiirin bütün kişisel ve evrensel boyutlarını bir araya getirir. Boğa hem herkesin yaşam gücüdür hem de şairle şiirin muhatabı arasında paylaşılmış, mahrem bir sırdır.

Şiirin bütünü

“Bir Soyguncunun Yüzü”, aslında yaralanmış bir insanın yeniden hayata çağrılması üzerine kurulmuş bir şiir olarak okunabilir. Yüzde yaşlanma, gözlerde terk edilmişlik, ellerde titreme, bedende dövmeler ve yaralar vardır. Fakat aynı bedenin parmakları Herakles’i titretecek kadar güçlüdür. Kalbi ise çocukların koştuğu sessiz bir avludur.

Bu nedenle Ülkü Tamer, insanı tek bir sıfatla açıklamayı reddeder. Soyguncudur ama yaşamın soyguncusudur; hayduttur ama duyguların haydutudur; korsandır ama yalansızlığın korsanıdır; haramidir ama bir bardak bira karşısında ağlayabilecek kadar insandır.

Şiirin büyük başarısı da burada ortaya çıkar: sertlik ile kırılganlığı birbirinin karşıtı olarak değil, aynı insanın iki yüzü olarak kurar. Mitolojik güç ile gündelik yalnızlık, Herakles ile titreyen el, Hades ile güneş, boğa ile çocuklar aynı kişinin dünyasında birleşir.

Ve şiirin sonunda “soyguncu” artık bir suçlu değildir. Hayattan, aşktan, duygudan, içtenlikten ve yeniden başlamaktan payını almak isteyen insandır.

Bu bakımdan şiirin sonundaki “çık güneşe” çağrısı yalnızca bir teselli değildir. Karanlıktan çıkıp kendi ateşini yeniden kurma çağrısıdır. Şair Hades’e dönerken boğayı karşısındaki kişiye bırakır; yani kendi içindeki yaşam gücünü ona emanet eder. Şiir de tam burada, bir portre olmaktan çıkıp bir kurtuluş vasiyetine dönüşür.

Bir Soyguncunun Yüzü: On İki Yıl Sonra Aynı Şiire Bakmak

On iki yıl önce “Bir Soyguncunun Yüzü”nü kendi fotoğrafımla paylaşmışım. Şimdi dönüp baktığımda, neden böyle yaptığımı tam olarak hatırlamıyorum. Ama bugün o fotoğrafa ve şiire birlikte bakınca, bunun yalnızca sevdiğim bir şiiri paylaşmak olmadığını düşünüyorum. Farkında olarak ya da olmayarak, Ülkü Tamer’in şiirini kendime bir ayna olarak seçmişim.

Şiirin merkezinde zaten “yüz” var. Fakat şairin sözünü ettiği yüz, yalnızca fiziksel bir yüz değil; zamanın, yaşanmışlıkların, yalnızlığın, kırılganlığın ve insanın içinde sakladığı gücün yüzü. Kendi fotoğrafımı şiirin yanına koyduğum anda, şiirdeki “yüz” soyut bir edebî imge olmaktan çıkıp benim yüzüme yerleşmiş.

Şiir şöyle başlıyor:

“Artık yüzün
Yaşlı bir adamın yaşlanmaya başlamış yüzü,”

Kendi fotoğrafımın yanında paylaştığım şiire bugün baktığımda bunun tuhaf bir biçimde anlamlı olduğunu görüyorum. Çünkü “yaşlanmaya başlamış yüz” yalnızca yaşla ilgili değil. Yüzün zaman tarafından yazılmasıyla ilgili. Fotoğraf bir anı donduruyor; şiir ise o donmuş yüzün üzerinde geçmişi, yorgunluğu, değişimi ve yaşanmışlığı okumaya başlıyor.

Ardından gözler geliyor:

“Uzun süredir yolcuların inmediği
Bir hanı andırıyor gözlerin.”

Bu dizeler kendi fotoğrafımla birlikte düşünülünce daha da kişisel bir hâle geliyor. Fotoğraftaki gözler artık yalnızca bana ait gözler değil; şiirin içindeki o uzun süredir yolcu beklemeyen hana dönüşüyor. Şiirin bana sunduğu en güçlü şeylerden biri de bu: Kendimi doğrudan anlatmak yerine, bir başkasının dizelerinin beni anlatmasına izin vermek.

Belki de bu yüzden kendi fotoğrafımı kullanmışım. “Ben böyleyim” dememişim. Fotoğrafı göstermiş, şiiri konuşturmuşum. Otobiyografik bir açıklama yerine şiirsel bir maske kullanmışım.

Şiirin başlığı da bugün bana daha farklı geliyor: “Bir Soyguncunun Yüzü.”

Çünkü şiirdeki soyguncu, bildiğimiz anlamda bir suçlu değil:

“Gören bir soyguncu diye adlandırır seni,
Oysa sen, yaşamanın iyiliksever soyguncusu…”

Bu dizeleri kendi fotoğrafımın altında okumak, “soyguncu” kelimesini neredeyse kişisel bir lakaba dönüştürüyor. Şiirin dünyasında fotoğraftaki kişi; toprağın, duyguların, çıkışların haydutu; içtenliğin yol keseni; yalansızlığın ve açıklığın korsanı; sevincin ve hüznün eşkıyası oluyor.

Bunlar bir suçlunun sıfatları değil. Hayattan, duygudan ve yaşama duygusundan payını almak isteyen bir insanın sıfatları.

Belki o zaman kendimi böyle görüyordum. Yaşamdan bir şeyler çalabilecek, kendime bir yol açabilecek, önüme çıkan şeyleri zorlayabilecek kadar güçlü. Şiirin “soyguncusu” bana uzak gelmemiş olmalı ki kendi yüzümün yanına koymuşum.

Üstelik şiirin en tuhaf ve en sahici dizelerinden biri de şu:

“Bir bardak birada ağlamanın haramisi.”

Bugün bu dizeyi daha çok seviyorum. Çünkü burada güç ile kırılganlık aynı insanda buluşuyor. Bir insan hem güçlü olabilir hem ağlayabilir. Hem yumruğu olabilir hem elleri titreyebilir. Hem Herakles’i titretecek parmaklara sahip olabilir hem de bir sigarayı ürkekçe tutabilir.

Şiirdeki insanın gücü zaten hiçbir zaman saf bir güç değil. Yaralı bir güç bu.

Şair şöyle diyor:

“Senin sahici gözlerin için,
Senin sahici yumruğun için…”

“Sahici” kelimesi bugün bana özellikle önemli geliyor. Çünkü fotoğraf insanın görünen hâlidir. Şiir ise görünüşün arkasındaki sahiciliği arıyor. Göz ile yumruk da bunun iki ucunu oluşturuyor: duyarlılık ve direnç, kırılganlık ve güç.

On iki yıl önce kendi fotoğrafımı bu şiirle paylaşmış olmam, bilinçli ya da bilinçsiz, şiirin bütün bu ikiliklerini kendi üzerime almış olduğumu düşündürüyor:

Görünen yüz ile görünmeyen güç.

Kırılganlık ile direnç.

Yalnızlık ile yaşama isteği.

Suskunluk ile içtenlik.

Belki de o fotoğrafta kendimi yalnızca yüzümle değil, bütün bunların toplamıyla göstermişim.

Şiirin bana bugün en kişisel gelen dizesi ise başka bir yerde:

“Kendinin bekleyicisi, kendinin tuhaf bekçisi…”

On iki yıl önce bu dizeyi muhtemelen başka bir yerden okuyordum. “Kendinin bekçisi” olmak, kendi hayatının sorumluluğunu almak, kendi yolunu kollamak ve bir şeylerin olmasını beklemek gibi geliyordu belki.

Bugün ise aynı dize bana daha ağır geliyor.

Çünkü insan yıllarca kendisinin bekçisi olmaktan yorulabiliyor.

Kendini ayakta tutmak, kendini toparlamak, kendinden sürekli bir şey beklemek, her defasında yeniden ayağa kalkmak da bir süre sonra yorucu olabiliyor.

Ve şimdi şiirin sonuna geldiğimde, on iki yıl önceki ben ile bugünkü ben arasındaki fark en çok burada beliriyor:

“Çık güneşe, yeni bir ateş kur”

On iki yıl önce bu dizeyle aramda bir mesafe yokmuş gibi geliyor bana. Şiir “çık güneşe” diyormuş; ben de çıkabilecek durumdaymışım. Belki bütün yorgunluğa, yalnızlığa ve yaşanmışlığa rağmen içimde hâlâ güneşe çıkabilecek bir enerji, bir özgüven, bir hareket isteği varmış.

Daha da önemlisi, yalnızca güneşe çıkmak değil, yeni bir ateş kurmak mümkün görünüyormuş.

Bugün aynı dizeyi okuduğumda ise başka bir şey hissediyorum.

Artık güneşe çıkmak istemiyorum.

Hatta bazen güneşin kendisi yorucu geliyor.

On iki yıl önce şiirin hareketi dışarıya doğruydu: güneş, ateş, güç, yeniden kurmak, yeniden başlamak. Bugün içimdeki hareket tersine dönmüş durumda. Bir köşeye, gölgeye, sessizliğe çekilmek istiyorum.

Belki de on iki yıl önce kendimi gerçekleştirmek daha önemliydi; bugün kendimi korumak.

Belki o zaman “Ben ne yapabilirim?” sorusu ağır basıyordu. Şimdi ise “Benden daha ne kadar şey bekleniyor?” sorusu.

Bu yüzden “karanlık bir köşeye çekilmek” isteğimi hemen bir yenilgi olarak görmüyorum. Çünkü güneşten uzaklaşmak, ışığı tamamen reddetmek anlamına gelmeyebilir. İnsan bazen güneşe çıkacak gücü olmadığı için değil, uzun süre güneşte kaldığı için gölgeyi ister.

Bazen insanın ihtiyacı yeni bir ateş kurmak değil, bir süre hiçbir şey kurmadan oturmaktır.

Kimsenin kendisinden çıkmasını, üretmesini, mücadele etmesini, yeniden başlamasını beklemediği bir yerde biraz durmaktır.

Bu yüzden bugün Ülkü Tamer’in şiirine cevap verecek olsam belki şöyle derdim:

“Biliyorum.
Ama bugün biraz gölgede kalmak istiyorum.”

Bu, şiire karşı çıkmak değil. Aynı şiire on iki yıl sonra verilmiş başka bir cevap.

Çünkü şiir değişmedi.

Ben değiştim.

Daha doğrusu, şiirin içindeki aynı kelimelerin hayattaki karşılıkları değişti.

On iki yıl önce “güneş” benim için yeniden başlamanın, güçlenmenin, kendini ortaya koymanın simgesiydi. Bugün güneş, bazen insanın kendisinden beklenenleri hatırlatan fazla parlak bir şey gibi geliyor. O zaman “ateş kurmak” heyecan vericiydi; bugün yeni bir ateş yakmanın bile insanın omuzlarına yeni bir yük bindirebileceğini biliyorum.

Aynı şekilde şiirin başındaki “yaşlanmış yüz”, “uzun süredir yolcuların inmediği han”, “zincire vurulmuş yüz” ve “titremeye alışan eller” de bugün bana daha yakın.

On iki yıl önce şiirin sonunda duruyormuşum: Güneşe çıkmaya, yeni bir ateş kurmaya hazır bir yerde.

Bugün ise şiirin başlarına daha yakınım.

Yaşlanmış yüzün, terk edilmiş hanın, zincirin, titreyen ellerin olduğu yerde.

Belki bunun nedeni şiirin bugün daha karanlık olması değil. Benim artık karanlığın ne olduğunu daha iyi biliyor olmam.

On iki yıl önce şiirdeki gücü görmüşüm.

Bugün yarayı da görüyorum.

O zaman “soyguncu” kelimesinde hayatı ele geçirme cesareti vardı.

Bugün aynı kelimede, hayattan yıllar boyunca bir şeyler koparmış olmanın yorgunluğu da var.

Ve belki bu yüzden on iki yıl önceki fotoğrafıma bugün baktığımda yalnızca “Eskiden daha enerjikmişim” demiyorum.

O insan gerçekten güçlüymüş.

Ama bugünkü insanın gücü artık aynı yerde olmayabilir.

Eskiden güç belki güneşe çıkabilmekti.

Şimdi güç belki güneşten çekilmek istediğimi kabul edebilmek.

Ve ikincisi, ilkinden mutlaka daha değersiz değil.

Çünkü hayatın her döneminde aynı türden bir cesaret gerekmiyor. Bir zamanlar cesaret güneşe çıkmaktır. Başka bir zaman cesaret, gölgede kalmak istediğini kabul etmektir. Bir zamanlar yeni bir ateş yakmaktır. Başka bir zaman, artık yanmak istemediğini söyleyebilmektir.

On iki yıl önce kendi fotoğrafımla bu şiiri paylaşmış olmam ile bugün aynı şiiri yeniden okumam arasındaki mesafe, aslında on iki yıllık hayatımın tek bir şiirin içinde görünür hâle gelmesi gibi.

O zaman şiirin “çık güneşe” tarafındaymışım.

Bugün ise aynı şiirdeki yaşlanmış yüzü, boş hanı, zinciri ve titreyen elleri daha iyi tanıyorum.

O zaman şiirin bana verdiği şey belki özgüvendi.

Bugün şiirin bende uyandırdığı şey ise yorgunluğun bilgisi.

Ama bu, o eski beni inkâr ettiğim anlamına gelmiyor.

Tam tersine, bugün ona daha şefkatli bakıyorum.

Çünkü o insan gerçekten güneşe çıkmış.

Yeni ateşler kurmuş.

Gücü yettiğince kendisinin bekçisi olmuş.

Belki şimdi biraz dinlenmek hakkıdır.

Belki şiirin son dizesindeki boğayı da bir süre bırakmak, silahları teste çevirmek, güneşi doyuracak kaynaklar aramamak ve yalnızca sessiz bir köşede oturmak gerekiyor.

Belki on iki yıl önce şiirin bana söylediği “çık güneşe” ne kadar doğruysa, bugün içimden gelen “biraz gölgede kalmak istiyorum” da o kadar gerçek.

Çünkü aynı şiire on iki yıl arayla baktığımda görüyorum ki değişen şiir değil.

Şiirin içindeki ben değişmiş.

Ve belki insanın bir şiirle kurabileceği en gerçek ilişki de budur: Bir gün kendini onun içinde bulmak, yıllar sonra yeniden okumak ve aynı dizelerin bambaşka bir hayatı anlattığını fark etmek.