Baba Tahir Üryan

Bâtınîlik ya da Bâtınîyye (Arapça: الباطنية, El-Bāṭiniyyeh); İslamda Kur'an âyetlerinin görünür anlamlarının dışında, daha derinde gerçek anlamları bulunduğu inancı, ayetleri buna göre yorumlayan akıma Bâtınîlik, bu düşünceyi benimseyen kişiye de Bâtınî denir. Şiîlikte bu anlamları ancak Tanrı ile ilişki kurabilen ve Ali'nin soyundan gelen masum On İki İmam'ın bilebileceğine inanılır. Bâtınîlik kelimesi Arapça Bâtın'dan üretilmiştir. Bâtın; gizli olan, bir şeyin gerçeği, iç yüzü anlamına gelir. Aynı zamanda İslâmi anlayışta Allah'ın 99 adından biridir. Terim, İranlı Gazzâlî gibi Ehl-i Sünnet Alimleri tarafından bu görüşleri benimseyen kişilere yönelik suçlayıcı bir anlam yüklenerek de kullanılmıştır. Tarihte en iyi bilinen örnekleri İsmâililerdir. Al kirmani ve Nâsır-ı Hüsrev gibi Fâtımî-İsmâiliyye yazarların bunun aksini savunmalarına rağmen bir kısım Sünnî âlimlere göre bu gruplar dini metinlerin, ibadet ve kuralların dış anlamlarını reddetmektedirler. Selefiyye âlimlerin başı olan Takıyyüddin İbn Teymiyye, bazı Şîa grupları, İslam'ın mistik yönü olan Sûfî akımlar ile İbn Rüşd, İbn Sînâ ve Fârâbî gibi filozofları Bâtınîyye olarak vasıflandırır. (Ayrıca bakınız:Zâhiriyye) Bâtınîlik sadece bir akım ya da grup değildir. Tarihte ve günümüzde derin etkileri olan bir düşünce sistemidir. Örneğin Kur'anda geçen salat, secde, rüku veya abdest gibi kavramlar Ehl-i Sünnet gelenekte şekil, kapsam, miktar gibi ayrıntılı emirler gibi algılanır ve ele alınırken Alevîler'in Cem törenlerinde aynı kavramlar sembolik olarak, şekle ve miktara bağlı olmadan, manevi anlamlarıyla temsil edilirler.