Hoşuma Gidiyor, Bana Aşık Olmayışınız;

Hoşuma gidiyor bana âşık olmayışınız,
Hoşuma gidiyor size âşık olmayışım;
Böylece ağır dünya küresi
Ayaklarımızın altından hiç kayıp gitmeyecek.

Hoşuma gidiyor gülünç olabilmek,
Dağınık, pervasız olmak; sözcüklerle oyun oynamamak.
Ve kollarımız hafifçe birbirine değdiğinde
Boğucu bir utanç dalgasıyla kızarmamak.

Hoşuma gidiyor, yanımdayken
Başka bir kadını sakince kucaklayabilmeniz;
Ben sizi öpmüyorum diye
Beni cehennem ateşine mahkûm etmeyişiniz.

Hoşuma gidiyor, sevgili diye seslendiğim adımı
Ne gündüz ne gece boş yere anmayışınız.
Ve kilisenin derin sessizliğinde
Üzerimize hiçbir zaman "Alleluya" okunmayacak oluşu.

Size teşekkür ederim, hem kalbimle hem elimle;
Çünkü farkında bile olmadan beni
Böylesine seviyorsunuz: gecelerimin huzuru için,
Gün batımındaki seyrek buluşmalarımız için,

Ay ışığında birlikte yürümeyişimiz için,
Başımızın üstünde doğmayan aynı güneş için;
Çünkü siz — ne yazık ki — bana âşık değilsiniz,
Ve ben — ne yazık ki — size âşık değilim.

Marina İvanova Tsvetayeva 

Bu şiir, karşılıksız aşk şiiri değildir. Aynı zamanda karşılıklı olarak yaşanamayan bir aşkın şiiridir. Şair, "İyi ki bana delicesine bağlı değilsiniz; iyi ki ben de size değilim." derken aslında iki insanın birbirini tüketmediği, kıskançlıkla boğmadığı, gündelik hayatın sıradanlığı içinde yıpratmadığı bir sevgiyi düşler. Fakat şiirin ilerleyen dizelerinde hissedilir ki, bu "iyi ki"lerin ardında kolay söylenmeyen bir hüzün vardır. Sözcükler kabullenişi ifade ederken, şiirin sesi özlemi ele verir.

İşte bu ikilik, Tsvetayeva'nın büyük şairliğinin göstergelerinden biridir. O, çoğu zaman söylediğinin tersini hissettirir; okur, dizelerin altında gizlenen duyguyu keşfetmek zorunda kalır.

Bu şiir, Marina Tsvetayeva'nın yalnızca en ünlü şiirlerinden biri değil, aynı zamanda aşkın paradoksunu en incelikli biçimde anlatan metinlerinden biridir. İlk bakışta iki insan arasındaki olgun bir dostluğu övüyor gibi görünür. Oysa şiirin derinlerinde bastırılmış, dile getirilemeyen bir aşkın sesi vardır.

"Hoşuma gidiyor..." bir savunma cümlesidir

Şiirin en dikkat çekici özelliği, her kıtanın neredeyse aynı sözlerle başlamasıdır:

"Hoşuma gidiyor..."

Burada hemen bir ayrıntıya dikkat etmek gerekir. Rusçadaki "больны" (bolnı) kelimesi aslında "hasta olmak" anlamına gelir. Tsvetayeva "âşık olmak" demez; "aşk hastalığına tutulmak" anlamını çağrıştıran bir ifade kullanır. Bu yüzden ilk dizede gizli bir mecaz vardır:

"Ne güzel, bana aşk hastalığına yakalanmamış olmanız..."

Yani aşk, daha ilk dizede bir hastalık, bir ateş, insanı ele geçiren bir hâl olarak tanımlanır.

Bu tekrar, bir sevinç ifadesinden çok, insanın kendisini ikna etme çabasıdır. Psikolojide buna bazen rasyonalizasyon denir: İnsan, değiştiremediği bir gerçeği "zaten böyle olması daha iyi" diyerek kabullenmeye çalışır.

Şair aslında şunu söylemektedir:

"Sana âşık olmamam iyi oldu... Çünkü başka türlü yaşayamazdım."

Dolayısıyla şiirin bütün neşeli görünen cümleleri, acıyı örten ince bir örtüdür.

Dokunmanın bile yasak olduğu bir yakınlık

Şiirdeki en unutulmaz dizelerden biri şöyledir:

"Kollarımız hafifçe birbirine değdiğinde kızarmamak..."

Burada sevgililerin sarılması ya da öpüşmesi değil, yalnızca giysilerinin birbirine değmesi vardır.

Tsvetayeva, aşkın büyüklüğünü fiziksel yakınlıkla değil, dokunamamanın yarattığı gerilimle anlatır. En küçük temas bile kalbi altüst edecek kadar güçlüdür.

Kıskançlık bile yokmuş gibi davranmak

İkinci kıtada şair şöyle der:

"Yanımdayken başka bir kadını rahatça kucaklayabilmeniz hoşuma gidiyor."

Gerçekten hoşuna mı gidiyor?

Hayır.

Bu cümle, şiirin en acı ironilerinden biridir. Çünkü insan, ancak kıskandığı kişiyi böyle bir cümleyle serbest bırakmaya çalışır.

Burada sevginin sahip olmaya dönüşmediğini değil; sahip olamayacağını bilen bir kalbin sessiz teslimiyetini görürüz.

"Üzerimize hiçbir zaman Alleluya okunmayacak."

Bu dize olağanüstü güçlüdür.

Kilise düğünlerinde söylenen ilahiyi hatırlatır.

Yani şair şunu kabul eder:

• Biz evlenmeyeceğiz.
• Aynı hayatı paylaşmayacağız.
• Aynı kaderi yaşamayacağız.

Bir aşkın geleceğinin olmadığını bilerek onu sevmeye devam etmek, şiirin en büyük trajedisidir.

Son kıta: Maskenin düştüğü an

Şiirin son iki dizesi Rus şiirinin en etkileyici finallerinden biridir:

"Çünkü siz – ne yazık ki – bana âşık değilsiniz,
Ve ben – ne yazık ki – size âşık değilim."

Buradaki "ne yazık ki" (увы) bütün şiiri yeniden okutur.

Çünkü artık anlarız ki baştan beri söylenen "Hoşuma gidiyor..." cümleleri doğru değildir.

Şair kendisini avutmaktadır.

Sonunda ise bir anlığına dürüst olur.

İşte şiirin bütün ağırlığı bu iki küçük kelimenin üzerine çöker.

Tsvetayeva'nın aşk anlayışı

Tsvetayeva için aşk, sahip olmak değildir.

Aşk çoğu zaman gerçekleşmediği için güzeldir.

Yaşanamamış aşk, yaşanmış aşktan daha uzun ömürlüdür. Gerçek hayatın sıradanlığı onu tüketemez. Bu yüzden onun şiirlerinde kavuşmaktan çok bekleyiş, sessizlik ve imkânsızlık vardır.

Bu şiirde de sevgiliye hiçbir suçlama yöneltilmez. Kimse ihanetten, ayrılıktan ya da öfkeden söz etmez. İki insan, birbirlerini incitmeden, birbirlerine ait olamamanın hüznünü paylaşırlar.

Sonuç

Bu şiir, aslında "karşılıksız aşk" üzerine yazılmış değildir. Daha derin bir meseleyi anlatır: İnsan bazen en çok sevdiği kişiye, tam da onu kaybetmemek için sevgisini söyleyemez.

Bu yüzden şiirin en büyük başarısı, acıyı haykırmamasıdır. Tsvetayeva gözyaşlarını göstermez; onları "Hoşuma gidiyor..." cümlesinin arkasına saklar. Okur ise son dizedeki "ne yazık ki" ile birlikte, başından beri duyduğu sesin mutluluğun değil, kırık bir kalbin sesi olduğunu fark eder.

Belki de bu yüzden, aradan yüz yılı aşkın zaman geçmesine rağmen bu şiir hâlâ milyonlarca insanın kendi hayatından bir parça bulduğu en unutulmaz aşk şiirlerinden biri olmayı sürdürüyor.